Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.'nin % 100 oranındaki hissesinin blok olarak satış yöntemiyle…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,

İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,

Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, Harun ULU, Harun GÜNDÜZ,

Cemal Ökmen YÜCEL, S. Yersu ŞAHİN

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

20

D. TARAFLAR: - Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

(Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.)

Ziya Gökalp Cad. No: 80 06600 Kurtuluş/Ankara

- Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş.

Ak Plaza Yaşam Cd. No:7 K:10 Söğütözü/Ankara

- Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Horasan Sok. No:24 06700 Gaziosmanpaşa/Ankara

- Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Hafta Sok. No:9 06700 Gaziosmanpaşa/Ankara

E. DOSYA KONUSU: Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100 oranındaki hissesinin blok olarak satış yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamında söz konusu hisselerin Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş. veya Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.11.2009 tarih ve 8053 sayı ile giren ve eksiklikleri en son 15.12.2009 tarih, 8900 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 30.12.2009 tarih ve 2009-1-142/ÖN-09-CS sayılı Özelleştirme Nihai İnceleme Raporu 5.1.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-120/302 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-01 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda bildirim konusu işlemin;

- 4054 sayılı Kanun ve 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu,

- Teklif sahiplerinden herhangi birisinin Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100

oranındaki hissesini blok olarak devralmasının 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve

1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca bir hakim durum yaratan veya mevcut hakim

durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması

sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme izin

verilmesi gerektiği

görüşü ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Devredilen: YEŞİLIRMAK Elektrik Dağıtım A.Ş. (YEŞİLIRMAK)

YEŞİLIRMAK’ın ana sözleşmesinin “Sermaye” başlıklı 6. maddesine göre sermayesinin tamamı TEDAŞ’a ait olup, şirket hissedarı olarak da yalnızca TEDAŞ yer almaktadır. Ancak 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun gereğince hisselerinin %100’ü mevcut durumda Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na aittir.

Elektrik dağıtımı, perakende satışı ve perakende satış hizmeti faaliyetlerinde bulunan ve tamamı kamu mülkiyetinde bir iktisadi devlet teşekkülü olan TEDAŞ, 2.4.2004 tarih ve 2004/22 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. YEŞİLIRMAK, TEDAŞ’ın özelleştirilmesi kapsamında Samsun, Amasya, Çorum, Ordu, Sinop illerini kapsayan bölgedeki elektrik dağıtımı ve perakende hizmetlerini yerine getirmek için 2005 yılında TEDAŞ’a bağlı bir ortaklık olarak kurulmuştur. YEŞİLIRMAK, ilgili faaliyetlerini 4046 sayılı Kanun çerçevesinde yürütmektedir.

YEŞİLIRMAK’ın 2008 yılı cirosu (……….) TL olup, 2008 yılı elektrik satışı 4.063 GWh olarak gerçekleşmiş olup perakende elektrik satışı ve hizmeti pazarında 2008 yılı payı yaklaşık olarak %2,97’dir.

1

H.1.2. Teklif Sahipleri

H.1.2.1. Çalık Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş. (ÇALIK)

Elektrik enerjisi üretim tesisleri kurmak, elektrik enerjisi üretimi ve ticareti yapmak, doğal gaz ve petrol üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticareti yapmak amacıyla kurulan ÇALIK’ın, 2008 yılı itibarıyla konsolide cirosu (……….) TL’dir. Şirketin hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 1: ÇALIK’ın Hissedarlık Yapısı

Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)

Çalık Holding A.Ş. (….)

Çalık Holding A.Ş.’nin (Çalık Holding) %99,9’una ise Ahmet ÇALIK sahiptir. Dolayısıyla bu hissedarlık yapılarından, ÇALIK’ın, Ahmet ÇALIK’ın kontrol ettiği Çalık Holding tarafından kontrol edildiği görülmektedir.

Dosyadaki bilgilerden, ÇALIK ve onu kontrol eden Çalık Holding’in elektrik üretim, dağıtım veya perakende pazarında herhangi bir faaliyetinin olmadığı anlaşılmıştır. Bunun yanında Çalık Holding’in yapım ve lisans aşamasında olan ve toplam (……….) MW kurulu güce sahip olması planlanan elektrik enerjisi üretim yatırımı bulunmaktadır. 1 Teklif sahipleri arasında Anadolu Doğal Gaz Dağıtım A.Ş. (ANADOLU DOĞAL GAZ) ve Cengiz Elektrik Toptan Satış A.Ş. (CENGİZ)’de yer almakla birlikte, ilgili teşebbüslere gönderilen eksiklik yazıları henüz cevaplanmadığından, adı geçen teşebbüsler bu aşamada değerlendirmeye tabi tutulmamış olup, haklarındaki inceleme süreci devam etmektedir.

H.1.2.2. Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (KOLİN)

1977 yılında KOLİN İnşaat İmalat ve Ticaret A.Ş. unvanıyla kurulan şirket, ulaştırma projeleri, barajlar, sulama sistemleri, arıtma sistemleri, su nakil hatları, boru hatları yapımı, enerji, haberleşme, taşımacılık projeleri gibi geniş bir yelpazede mühendislik ve taahhüt alanında faaliyet göstermektedir. KOLİN ve bağlı ortaklıklarının 2008 yılı grup cirosu (……….) TL’dir. Şirketin hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 2: KOLİN’in Hissedarlık Yapısı

Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)

Kolsan A.Ş. (….)

31.12.2008 tarihi itibarıyla KOLİN’in enerji ile ilgili alanlardaki bağlı ortaklıkları, faaliyet konuları ve KOLİN’in bu ortaklıklardaki doğrudan sahiplik oranı aşağıda yer almaktadır: Tablo 3: KOLİN Bağlı Ortaklıkları, Faaliyet Konuları ve Doğrudan Sahiplik Oranı

Bağlı Ortaklık Faaliyet Konusu Doğrudan Sahiplik

Oranı (%)

Akköy Enerji A.Ş. Enerji (elektrik (….)

üretimi ve ticareti)

Tic. A.Ş.

K-L Çimento Yatırımları Sanayi ve Ticaret A.Ş. Enerji (proje (….)

aşamasında)

aşamasında)

KOLİN ile aynı grupta yer alan şirketlerin, elektrik dağıtım sektöründe herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Bununla birlikte elektrik üretim pazarındaki faaliyetlerine ilişkin bilgiye aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 4: KOLİN’in Bulunduğu Gruba Ait Elektrik Üretim Yatırımları (2008)

Yatırım Yakıt Tipi Kurulu Güç Satılan Elektrik (2008,

(MW) MWh)

Akköy I Hidroelektrik (……….) (……….)

Yukarıda yer verilen bilgiler göz önüne alındığında KOLİN’in elektrik üretim pazarındaki faaliyetleri ve pazar paylarına ilişkin özet tablo aşağıdadır:

Türkiye

(MWh) (MW) (MWh) (MW) (%) Payı (%)

KOLİN (……….) (……….) (……….) (……….) (……….) (……….) Bunun yanında KOLİN’in yapım veya lisans aşamasında olan ya da faaliyette olmayan yaklaşık toplam (……….) MW’lık kurulu güce sahip elektrik üretim yatırımı bulunmaktadır.

KOLİN ile aynı grupta yer alan ve Kolin ile iştirak ilişkisi içinde olan İzmirgaz Şehiriçi Doğalgaz Dağıtım Tic. ve Taah. A.Ş. ile Esgaz Eskişehir Şehiriçi Doğalgaz Dağıtım Tic. ve Taah. A.Ş. doğal gaz dağıtım faaliyeti gerçekleştirmektedir.

H.1.2.3. Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (LİMAK)

LİMAK, hisselerinin %(….)’i Limak Holding tarafından kontrol edilen, Limak Şirketler Grubu’na bağlı bir şirkettir. 1976 yılında LİMAK ile inşaat faaliyetlerine başlayan Limak Şirketler Grubu daha sonraları turizm, enerji, çimento, teknoloji, havacılık ve gıda sektörlerinde de faaliyet göstermeye başlamıştır. 1979 yılından sonra, baraj, sulama tesisleri, boru hatları, arıtma tesisleri, anahtar teslim fabrika ve yol/otoyol işlerini üstlenen ve 2008 yılı cirosu (……….) TL olan LİMAK’ın hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 6: LİMAK’ın Hissedarlık Yapısı

Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)

Limak Holding (….)

LİMAK’ı kontrol eden Limak Holding’in hissedarlık yapısı ise aşağıda gösterilmektedir: Tablo 7: Limak Holding’in Hissedarlık Yapısı

Hisse Sahibi Hisse Oranı (%)

Nihat ÖZDEMİR (….)

Limak Holding’e bağlı grup şirketlerinin, elektrik dağıtım sektöründe herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Diğer yandan Limak Holding, Limak Enerji Grubu’na bağlı şirketler aracılığıyla 1997 yılından bu yana elektrik üretim pazarında faaliyet göstermektedir. Limak Enerji Grubu’nun elektrik üretim pazarında 2008 yılında elde ettiği ciro (……….) TL’dir. Limak Enerji Grubu’na ait elektrik üretim şirketlerine ve bu şirketlerin faaliyetlerine aşağıda yer verilmektedir:

Tablo 8: Limak Holding Elektrik Üretim Faaliyetleri

Grup Şirketi Yakıt Tipi Kurulu Güç (MW) Satılan Elektrik (2008, MWh) Limak Enerji Üretim Hidroelektrik (……….) (……….) Dağıtım Sanayi ve

Ticaret A.Ş. (Çal)

Darenhes Elektrik Hidroelektrik (……….) (……….) Üretim A.Ş.

(Seyrantepe)

TOPLAM (……….) (……….) Yukarıda yer verilen bilgiler göz önüne alındığında Limak ve onu kontrol eden Limak Holding’in elektrik üretim pazarındaki faaliyetleri ve pazar paylarına ilişkin özet tablo aşağıdadır:

Türkiye

(MWh) (MW) (MWh) (MW) (%) Payı (%)

Limak

Holding (……….) (……….) (……….) (……….) (……….) (……….) Bunun yanında Limak Holding’in yapım veya lisans aşamasında olan ya da faaliyette olmayan yaklaşık toplam (……….) MW’lık Kurulu güce sahip elektrik üretim yatırımı bulunmaktadır.

H.2. Yapılan İşlem

Dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesine ilişkin stratejinin ana hatlarının, esas itibarıyla 17.3.2004 tarih ve 2004/3 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile oluşturulan Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Stratejisi Belgesi (Strateji Belgesi) ile belirlendiği görülmektedir. Strateji Belgesi ile Türkiye’nin dağıtım şebekesi coğrafi yakınlık, yönetimsel yapı, enerji talebi ve diğer teknik/mali etkenler dikkate alınarak 21 dağıtım bölgesine bölünmüş ve bunlardan 20’sinin sahibi olan TEDAŞ, özelleştirme programına alınmıştır. Söz konusu 21 bölge aşağıda gösterilmektedir:

Tablo 10: Dağıtım bölgeleri

Bölge Dağıtım Şirketi İsmi Kapsanan İller

Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş. Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin, Batman, Siirt, Şırnak

İstanbul Anadolu Yakası Elektrik

Dağıtım A.Ş. İstanbul ili Anadolu Yakası.

Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. Sakarya, Bolu, Düzce, Kocaeli.

Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. Eskişehir, Afyon, Bilecik, Kütahya, Uşak

Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. İstanbul ili Rumeli Yakası.

Kayseri ve Civarı Elektrik Dağıtım

Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. Samsun, Amasya, Çorum, Ordu, Sinop

İlerleyen süreçte Menderes Elektrik Dağıtım A.Ş. (MENDERES) 2008 yılında özelleştirme programından çıkarılmış ve bu bölge 1991 yılında başlayan süreç

2

çerçevesinde AYDEM’e devredilmiştir. Mevcut durumda özel sektör şirketleri tarafından işletilen dağıtım bölgeleri; işletme hakkı 1990 yılında Kayseri ve Civarı Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye devredilen Kayseri bölgesi, 2008 yılında AYDEM’e devri gerçekleşen Aydın- Denizli-Muğla bölgesi, 2008 yılında özelleştirilmesi Kurulun 14.8.2008 tarih, 08-50/746- 302 ve 08-50/747-303 sayılı kararları çerçevesinde gerçekleştirilen Başkent Elektrik

3 4

Dağıtım A.Ş. (BAŞKENT) ve Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.’dir (SAKARYA). Kurulun 4.12.2008 tarih, 08-69/1115-432 ve 08-69/1116-433 sayılı kararları çerçevesinde

5 6

özelleştirilmesine izin verilen MERAM’ın ve Aras Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (ARAS) devir süreci ise mevcut durumda devam etmektedir.

H.3. İlgili Pazar

H.3.1. İlgili Ürün Pazarı

Dosya kapsamında ilgili ürün pazarları, “elektrik dağıtım hizmeti pazarı” ve “küçük ölçekli endüstriyel, ticari ve hane halkından oluşan tüketicilere yapılan perakende satışlar” olarak belirlenmiştir. Bunun yanı sıra, değerlendirmede toptan satış ve ikili anlaşmalar kapsamında dağıtım şirketlerine yapılan satışlar ve doğal gaz dağıtım ve perakende faaliyetlerine ilişkin tespitlere de yer verilecek olmakla birlikte, bu aşamada bu faaliyetlere ilişkin nihai bir pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir.

H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar

Dosyadaki bilgiler doğrultusunda, her iki ilgili ürün pazarı açısından da ilgili coğrafi pazar, “Samsun - Amasya - Çorum - Ordu - Sinop illeri” olarak kabul edilmiştir.

H.4. Değerlendirme

İlgili ürün pazarı olarak belirlenen dağıtım faaliyetlerinin bölgesel olarak doğal tekel niteliği taşıması nedeniyle YEŞİLIRMAK’ın bu pazar açısından %100 pazar payına sahip olduğu dikkate alındığında, tek başına bu durum sebebiyle dahi bildirime konu devir işleminin alıcı taraf her kim olursa olsun Rekabet Kurulu iznine tabi olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Kaldı ki YEŞİLIRMAK’ın 2008 yılı cirosu da (……….) TL’dir. Aşağıda dosya konusuna ilişkin değerlendirme yapılırken öncelikle dağıtım özelleştirmelerine ilişkin ön bildirim aşamasında oluşturulan Kurul kararında yer alan hukuki ayrıştırma konusuna değinilmiş, ardından yatay ve dikey bütünleşme açısından

7

değerlendirmeler yapılmış ve sonrasında İhale Şartnamesinin 20. maddesine ilişkin bir bölüme yer verilmiştir. Burada tekrar belirtmek gerekir ki, bildirim formundaki eksiklikleri giderilemeyen CENGİZ ve ANADOLU GAZ bu raporda değerlendirme kapsamına alınmamıştır.

H.4.1. Hukuki Ayrıştırma

Rekabet Kurulu TEDAŞ’ın özelleştirilmesine ilişkin oluşturduğu 21.7.2005 tarihli Kurul Görüşünde,

“Geçiş döneminin sonuna kadar dağıtım faaliyetlerinin ve diğer elektrik piyasası faaliyetlerinin hukuki olarak ayrıştırılmasının Rekabet Kurulu’nun nihai izin koşulu olduğu”

2 Rekabet Kurulu’nun 8.5.2008 tarih ve 08-32/397-134 sayılı kararı.

3 Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Bartın, Karabük, Çankırı, Kastamonu illerini kapsayan bölge.

4 Sakarya, Bolu, Düzce, Kocaeli illerini kapsayan bölge.

5 Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya, Karaman illerini kapsayan bölge.MERAM özelleştirmesinde nihai karar, MERAM’ın ALARKO ve CENGİZ ortak girişimi tarafından alınmasına ilişkin 28.10.2009 tarih ve 09-49/1219-307 sayılı Karardır.

6 Erzurum, Ağrı, Ardahan, Bayburt, Erzincan, Iğdır, Kars illerini kapsayan bölge

7 ÖYK kararının ardından yapılacak devir sözleşmelerinin en az %51’ini Teklif Sahibinin oluşturacağı anonim şirket ile yapılması durumunda Rekabet Kurulu onayının aranmasına ilişkin İhale Şartnamesinde yer alan hüküm.

hükmüne yer vermiştir. Nitekim dağıtım özelleştirmeleri kapsamında olmamakla birlikte, ayrı bir sürecin devamı niteliğindeki Aydın-Muğla-Denizli bölgesinin dağıtım faaliyetlerinin AYDEM tarafından devralınmasına ilişkin işlemde, AYDEM tarafından söz konusu hukuki ayrıştırmanın yapılacağına ilişkin taahhüt ile birlikte Kurul devre izin vermiştir. Bildirime konu işlem ise özelleştirme programı içinde gerçekleştirilmektedir ve konuya ilişkin Rekabet Kurulu görüşüne dayanılarak hazırlanan İhale Şartnamesinin 17.

8

maddesi uyarınca teklif sahipleri söz konusu ayrıştırmayı yapacaklarını taahhüt etmiş bulunmaktadırlar. Kaldı ki, 4628 sayılı Kanunda yapılan değişikliğin ardından dağıtım firmalarının 2013’ten itibaren üretim ve perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilikler altında göstermeleri bir yükümlülük haline gelmiştir. Dolayısıyla Kurulun konuya ilişkin koşulunun yerine geldiği anlaşılmaktadır.

H.4.2. Kanun’un 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede dikkate alınması gereken hususlardan biri, devam eden süreçte YEŞİLIRMAK, OSMANGAZİ ve ÇORUH olmak üzere üç bölge için aynı anda ihaleye çıkılması ve bazı teşebbüslerin birden fazla bölge için ÖYK’ya sunulan teklif sahibi listesinde yer almasıdır. Söz konusu üç dağıtım bölgesinin, dağıtım firmalarınca yapılan satışlar bakımından paylarını ve bu bölgelere ilişkin olarak ÖYK’ya bildirilmesi kararlaştırılan listede yer alan teklif sahiplerini gösteren tablo aşağıda yer almaktadır:

Tablo 11: YEŞİLIRMAK, ÇORUH ve OSMANGAZİ Dağıtım Bölgelerinin, Dağıtım Firmaları

Tarafından Yapılan Satışlar İçindeki Payları ve Sırasıyla Teklif Sahipleri

Dağıtım Firmaları Tarafından

İhalesi Yapılan Bu Bölgelere İlişkin ÖYK’ya Bildirilen

Yapılan Satışlar İçindeki

Bölgeler Listede Yer Alan Teklif Sahipleri (Sırasıyla)

Payları (2008, %)

- ÇALIK

- Anadolu Doğal Gaz Dağıtım A.Ş.,

YEŞİLIRMAK 2,97 - Kolin İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.

- CENGİZ

- Limak İnşaat San. ve Tic. A.Ş.

- AKSA

- ÇALIK

ÇORUH 1,66 - CENGİZ

- AYDEM

- Eti Gümüş A.Ş.

- AKSA

- Sarar Ortak Girişim Grubu 9

OSMANGAZİ 3,69 - KCETAŞ Ayen Ortak Girişim Grubu

- Kolin İnşaat Turizm San. ve Tic. A.Ş.

- CENGİZ

Devam etmekte olan dağıtım özelleştirmeleri sürecinde her bir devir işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yatay ya da dikey bütünleşme bakımından hakim durum analizine tabi tutulacağı açıktır. Bunun yanında her yeni dağıtım özelleştirmesinde aday alıcıların özelliklerine göre yapılan değerlendirmelerin farklı yaklaşımları ve yönleri de beraberinde getirmesi kaçınılmazdır. Dolayısıyla aşağıda rekabetçi davranışların koordinasyonu riskine ve hakim duruma İlişkin yapılan değerlendirmelere yer verilmiştir.

H.4.2.1. Rekabetçi Davranışların Koordinasyonu Riskine İlişkin Değerlendirme 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında, bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu sayılması için, söz konusu ortak girişimin taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan bir yapıya sahip olması gerektiği belirtilmektedir. Esas itibarıyla burada ifade edilen rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkinin 8 İhale Şartnamesi Madde 17. Alıcının Taahhüdü: Alıcı, Ek 5’de sunulan, Rekabet Kurulu’nun 21.07.2005 tarih ve 05- 48/695-M sayılı Kararı’nda belirtildiği şekilde 31.12.2012 tarihine kadar dağıtım faaliyetini ve diğer elektrik piyasası faaliyetlerini hukuken ayrıştıracağını kabul, beyan ve taahhüt eder. Rekabet Kurulu’nun ve Kurul’un bu konudaki yetkileri saklıdır.”

9 Sarar Giyim Tekstil San. Tic. A.Ş. – Sarar Büyük Mağacılık Ortak Girişim Grubu

belirlenmesinde, kurulan ortak girişim ile birlikte, kurucu teşebbüslerin kendi aralarında ya da kurucu teşebbüslerle ortak girişim arasında rekabetçi davranışların koordinasyonu riskinin doğup doğmadığı değerlendirilmektedir. Rekabetçi davranışların koordinasyonu riskinin bulunması, söz konusu ortaklığı 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortaklıktan çıkarmakta ve işlemin 4054 sayılı Kanunun 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesini gerektirmektedir.

YEŞİLIRMAK’ın devrine ilişkin olarak teklif sahipleri arasında ortak kontrole tabi bir yapı bulunmamaktadır. Öte yandan, teklif sahiplerinin başka bölgelerdeki dağıtım faaliyetlerinde ya da elektrik piyasasının diğer alt ya da üst pazarlarında mevcut ortaklıkları da bu bakımdan değerlendirmeye alınmalıdır. Bununla birlikte; dosya kapsamında alıcı taraflar incelendiğinde, koordinasyon riski ya da yayılma etkisi doğuracak bir ortaklık bulunmadığı, dolayısıyla bu alanda ayrıntılı bir değerlendirmeye ihtiyaç bulunmadığı görülmektedir.

H.4.2.2. Hakim Duruma İlişkin Değerlendirme

Dağıtım özelleştirmelerine ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmelerde öncelikle 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nda yer alan pazar payı eşikleri ile teşebbüslere getirilen sınırlamalara değinmek gerekmektedir. Şöyle ki, 4628 sayılı Kanun ile gerçek ve tüzel kişilere sahip olacakları üretim kapasitesi bakımından %20 10 ve toptan satış şirketleriyle yapılacak satışlar bakımından ise %10 11 sınır getirilmektedir. Bununla birlikte, dağıtım faaliyetleri açısından üretim ve toptan satıştaki gibi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu sınırlamalar özellikle özelleştirme sürecinde rekabetçi bir piyasa yapısı oluşturmak adına önemli olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmede “hakim durum yaratılması veya hakim durumun güçlendirilmesi” yönünde yapılacak tespitler önem kazanmaktadır. Rekabet politikası açısından ise söz konusu devir işlemlerine ilişkin değerlendirmede piyasada etkinliğini artırma hedefi çerçevesinde, elektrik sektörünün özelliklerinden kaynaklanan ölçek ekonomisinin sağlayacağı etkinlik ile rekabetçi yapının getireceği etkinliği sağlamaya yönelik olarak devir işlemlerine getirilecek sınırlamalar arasında uygun dengeyi bulmak önem kazanmaktadır. Bu kapsamda söz konusu devirler açısından hakim durum analizinde yatay ve dikey yoğunlaşmaların değerlendirilmesi önem kazanmaktadır.

Yatay ve dikey bütünleşme yönleriyle yapılacak hakim durum analizlerinin yanında, serbestleşmeye ilişkin geçiş döneminde olan elektrik piyasalarında, özelleştirmelerin, devirler sonrası rekabetçi yapıda teşebbüslerin üstleneceği rollerin belirlenmesi bakımından da önemli olduğu açıktır. Bu nedenle söz konusu devirler, sadece devrin gerçekleştiği elektrik dağıtım pazarı bakımından değil, bu pazarlarla rekabetçi yapıda etkileşim içinde olması beklenen doğalgaz pazarı bakımından da değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır. Nitekim OSMANGAZİ, YEŞİLIRMAK ve ÇORUH özelleştirmeleri sürecinde alıcı tarafların belli olmasıyla ortaya çıkan yeni tartışma alanı, bir bölgede doğalgaz dağıtımı yapan teşebbüslerin aynı bölgedeki elektrik dağıtım faaliyetlerini devralmaları ile gerçekleşecek olan yakınsayan pazar bütünleşmesi durumudur. Şöyle ki, elektrik ve doğalgaz perakende pazarında faaliyet gösteren şirketler, özellikle dağıtım şirketleri, birbirlerinin pazarlarına girme konusunda potansiyel rakip konumudadırlar. Bu nedenle, yakınsayan pazar bütünleşmesi aslında rakipler arasında gerçekleşen yatay bir yoğunlaşmanın özel bir türünü oluşturmaktadır.

10 “…Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği üretim şirketleri aracılığıyla sahip olacağı toplam elektrik enerjisi kurulu gücü, bir önceki yıla ait yayımlanmış Türkiye toplam elektrik enerjisi kurulu gücünün yüzde yirmisini geçemez.”

11

“…Herhangi bir gerçek kişinin ya da özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği toptan satış şirketleri aracılığıyla toptan satışını yapabilecekleri elektrik enerjisi miktarı, piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde onunu geçemez.”

Bu nedenle, bu dosya kapsamında yapılan hakim durum analizinde yakınsayan pazar bütünleşmesine ilişkin değerlendirme ayrı bir başlık altında yapılmıştır. Bu kapsamda, aşağıda dağıtıma ilişkin özelleştirmelerde hakim durum analizi şu üç başlık altında incelenmiştir:

a. Yoğunlaşmaya İlişkin Değerlendirme

Dağıtım Hizmeti Pazarı: Elektrik dağıtım hizmeti pazarı açısından bakıldığında YEŞİLIRMAK’ın ve diğer dağıtım şirketlerinin doğal tekel konumunda olduğu ve özelleştirme işlemlerinin kamu tekelinin özel tekele devri niteliğinde olacağı, başka bir ifadeyle mevcut hakim durumun korunacağı görülmektedir. Bu bakımdan devir işleminin alıcı taraf her kim olursa olsun mevcut hakim durumun (tekelin) el değiştirmesi anlamına geleceği, dolayısıyla yeni bir hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı görülmektedir.

Perakende Satış Pazarı: Perakende satış hizmetleri bakımından da özellikle serbest olmayan tüketiciler açısından piyasada faaliyette olan perakende satış firmalarının bulunmadığı ve dağıtıcının perakende satış tarifesinin düzenlemeye tabi olduğu da dikkate alındığında, anılan özelleştirme işlemiyle düzenlenmiş bir alanın devrinin söz konusu olduğu söylenebilir. Dolayısıyla dağıtım bölgesini kim alırsa alsın geçiş dönemi sonuna kadar %100 pazar payına sahip olacağı dikkate alındığında, yatay yoğunlaşma bakımından mevcut hakim durumun güçlenmesinin söz konusu olmadığı görülmektedir. Hemen belirtmek gerekir ki, bu değerlendirme salt elektrik perakende faaliyetleri bakımından yatay yoğunlaşmanın değerlendirmesi şeklindedir. Daha önce de belirtildiği üzere, yatay yoğunlaşma bakımından bir başka başlık da yakınsayan pazarlar konusudur. Serbest olmayan tüketicilerin serbest tüketici limitlerinin sıfıra indirilmesiyle tamamen serbestleşeceği ve serbestleşmese bile perakende şirketlerinin faaliyetlere başlamasıyla bu alandaki dağıtım firmasının sahip olduğu fiili tekelin ortadan kalkacağı görülmektedir. Bu noktada dağıtım firmasının bölgede %100 olan pazar payının rekabetçi pazar yapısına geçişin etkin bir şekilde sağlanabilmesi halinde zamanla düşmesi beklenmektedir. Bu noktada yapılacak özelleştirmenin, alıcı tarafın özelliklerine göre giriş engeli yaratacak şekilde elektrik dağıtım firmasının hakim durumunu güçlendiren bir özellik taşımaması gerekmektedir ki, yatay yoğunlaşma bakımından bu konu yakınsayan pazara ilişkin bölümünde yeniden ele alınmıştır.

İkili Anlaşmalar Pazarı: Dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesinin sadece şebeke hizmetlerinin devri yönüyle değil, toptan satış pazarının talep tarafında piyasanın oluşması yönüyle de ele alınması gerekmektedir. Mevcut durumda dağıtım firmaları bölgelerindeki serbest olmayan tüketicilerin münhasır tedarikçisi oldukları gibi, serbest tüketicilerin de büyük bölümüne satış yapmaktadır. Söz konusu yerleşik dağıtım firmalarını devralacak olan teşebbüs, dağıtıma ilişkin teknik faaliyetlerle birlikte perakende satış işini ve müşteri portföyünü de devralacaktır. Geçiş dönemi sonunda bütün tüketicilerin serbest tüketici statüsüne geçmesinin beklenmesi ve 2013’ten itibaren dağıtım firmalarının perakende faaliyetlerini ayrı tüzel kişilik altında sürdürecek olması, dağıtım bölgelerine yeni tedarikçilerin girerek rekabetçi bir baskı yaratmaları beklentisini beraberinde getirse de, dağıtım faaliyetleriyle birlikte müşteri bilgilerine sahip olmak ve tüketici gözünde bölgenin dağıtım firması konumunda olmak gibi hususlar söz konusu dağıtım şirketlerine rekabetçi avantaj sağlayacaktır. Bu nedenle, özelleştirmeye tabi olan dağıtım şirketlerini devralan teşebbüslerin ikili anlaşmalar piyasasının talep tarafından da pay almış olarak kabul edilmeleri gerektiği ve söz konusu devir işlemlerinin toptan satış pazarında alım gücü bakımından da yoğunlaşma

oluşturup oluşturmadığının dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir. Bu kapsamda, daraltılmış pazar tanımı olan dağıtım şirketlerine yapılan toptan satışlar itibarıyla bakıldığında, Türkiye’deki dağıtım şirketlerinin 2008 yılı itibarıyla yapmış oldukları alım ve satımlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

1 Dicle Elektrik 14.576 5.214 9.362 64,2 9,15 3,82

Tablodan da görüleceği üzere, YEŞİLIRMAK’ın bütün dağıtım şirketleri içindeki payı %2,97’dir. Değerlendirmeye tabi tutulan ÇALIK, KOLİN ve LİMAK’ın halihazırda dağıtım faaliyeti bulunmadığı dikkate alındığında, olası devir işlemlerinin ikilili anlaşmalar piyasasında dağıtım firmalarına yapılan satışlar bakımından hakim durum yaratılması gibi bir sakınca doğurmayacağı değerlendirilmektedir.

b. Dikey Bütünleşmeye İlişkin Değerlendirme

Elektrik endüstrisinin serbestleşme sürecindeki yeniden yapılandırılmasında üretim, iletim, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrıştırılması öngörülmekle birlikte, üretim ve perakende satış faaliyetlerinin bütünleşmesinin engellenmediği görülmektedir. Dikey bütünleşme, sağlıklı işleyen rekabetçi bir piyasa yapısı açısından hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.

Üretim ve perakende satış bütünleşmesinin sağlanmasıyla elde edilen olumlu sonuçlardan birinin, tüm tüketicilerin serbest olmasıyla uzun dönemli ikili anlaşmaların azalması ve üretim yatırımlarının cazibesini kaybetmesi riskini azaltmaya yönelik olarak üretim yatırımlarının teşvik edilmesi olduğu söylenebilir. Bunun yanında, spot piyasada oluşacak değişken fiyat seviyelerine karşı da dağıtım/perakende satış firmalarının üretim ile bütünleşik bir yapıya sahip olmasının avantaj yaratacağı ileri sürülebilir. Tüm tüketicilerin seçme hakkı kazanmasıyla, dikey bütünleşmenin bir risk olmaktan çıkacağı yönünde görüşler bulunsa da, serbest olmayan tüketicilerden oluşan münhasır bir müşteri portföyüyle özelleştirilen dağıtım firmaları açısından, dikey bütünleşmenin rekabetçi yapı açısından hiçbir risk taşımadığını söylemenin mümkün olmadığı düşünülmektedir.

Dağıtım bölgelerinde perakende satış faaliyetlerinde rekabetin oluşturulması açısından, dağıtım şirketlerinin aynı ekonomik bütünlük içindeki üretim şirketleriyle ikili anlaşmalar yapmaları, yüksek fiyatla alınan elektriğin maliyetinin tüketicilere yansıtılması riskini taşımaktadır. Bu nedenle, iyi işleyen bir ikili anlaşmalar piyasası sağlanabilmesi açısından dağıtım ve üretim şirketlerinin özelleştirme işlemleri, dikey bütünleşme yönüyle de ayrıntılı olarak ele alınmalı ve hem yapısal hem de davranışsal olarak rekabetçi bir toptan satış piyasası oluşturulması sağlanmalıdır. Şüphesiz, üretim- perakende satış bütünleşmesi ile piyasada hakim durum yaratma riski, üretim ve/veya perakende satış seviyelerinde yoğunlaşmanın varlığı halinde ortaya çıkacaktır. Bu noktada, bir önceki bölümde dağıtım/perakende seviyesinin ele alınmış olmasından hareketle, aşağıda kısaca Türkiye üretim pazarına göz atılacaktır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki, elektrik piyasasında kurulu güç bakımından kamunun egemenliği söz konusudur. Türkiye’de 2008 yılı itibarıyla kurulu gücün üretici kuruluşlara göre dağılımı aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:

Kuruluş

Otoprodüktör + Üretim Şirketleri +

İHD 14.807,4 2372,8 363,7 29,8 17573,8 42,0 TOPLAM 27.374,0 13.453,4 325,6 41.817,2

Kaynakların Kurulu Güce Katkısı

%100 (%) 66,0 33,1 0,9 0,1

Burada hemen belirtmek gerekir ki, EÜAŞ’a ait santraller (%48,2) ve EÜAŞ’ın bağlı ortaklıkları (%9,2) gibi üretimini yaptıkları elektriği anlaşmalar çerçevesinde devlete satan santraller dikkate alındığında, Türkiye kurulu gücünün yaklaşık %57,4’ünün kamu kuruluşu ve onlarla ilişkili şirketler tarafından işletildiği görülmektedir.

Türkiye’de 2008 yılı itibarıyla elektrik üretiminin üretici kuruluşlara göre dağılımı aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir:

Kuruluş

İthalat 789,4 0,40 İhracat 1.122,2 -0,57 BRÜT TALEP (Tüketim) 198.085,2 100 İhalede teklif veren teşebbüslerin sahip olduğu kurulu güç, üretim miktarı ve pazar paylarına ilişkin tablo aşağıdadır:

Türkiye

ÇALIK (……….) (……….) (….) (….) KOLİN (……….) (……….) 198.085.200 41.817,2 (….) (….) LİMAK (……….) (……….) (….) (….)

Bütün bu veriler göstermektedir ki, teklif sahibi teşebbüslerin sahip oldukları üretim kapasiteleri dikey bütünleşme açısından rekabetçi risk doğuracak büyüklükte değildir. Dikey bütünleşme konusu, dağıtım ve üretim özelleştirmelerinde izlenen strateji kapsamında daha sonra gerçekleşecek olan üretim özelleştirmeleri aşamasında daha detaylı değerlendirmeyi gerektirecek bir husus olarak görülmektedir. Bu çerçevede, ÇALIK, KOLİN ya da LİMAK’tan herhangi birinin YEŞİLIRMAK’ı devralmasının dikey bütünleşme açısından da hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi bakımından bir sakınca doğurmadığı değerlendirilmektedir.

c. Yakınsayan Pazarlara İlişkin Değerlendirme

Bilindiği gibi Türkiye 21 elektrik, 60 doğalgaz dağıtım bölgesine ayrılmıştır. Doğalgaz bölgelerinin ihalesi büyük ölçüde tamamlanmış olup şu anda elektrik dağıtım bölgelerinin özelleştirilmesine devam edilmektedir. Bunun yanında belediyelerin elinde bulunan doğalgaz şirketleri için ihale süreci devam etmektedir. Bu noktada yakınsayan pazarlar olarak kabul edilebilecek olan elektrik ve doğal gaz perakende faaliyetlerinin çakışması ayrı bir değerlendirme konusu oluşturmaktadır. Bununla birlikte, mevcut dosya kapsamında alıcı tarafların ilgili elektrik dağıtım bölgesiyle çakışan bir bölgede

12

doğal gaz dağıtım faaliyeti bulunmadığı dikkate alındığında, yakınsayan pazar bütünleşmesi bakımından bu dosya kapsamında bir sakınca bulunmadığı değerlendirilmektedir.

H.4.3. İhale Şartnamesinin 20. Maddesi Kapsamında Değerlendirme

YEŞİLIRMAK’ın özelleştirilmesine ilişkin 24.04.2009 tarihli ihale şartnamesinin “devir ve teslim” başlıklı 20. maddesi ile, ihale sonucu ÖYK kararının ardından yapılacak devrin, en az %51’ini ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı şirket ile tamamlanması öngörülmektedir. Söz konusu hüküm şu şekildedir;

”İhale sonucunda ÖYK tarafından tüzel kişiye satışın yapılmasına karar verilmesi halinde,

Teklif Sahibi’nin talebi durumunda idarece belirlenecek süre içerisinde sermayesinin en az

%51’ini (elli bir) ihaleye teklif veren teklif sahibinin oluşturacağı bir anonim şirket

kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket ile yapılacaktır.

İhale sonucunda ÖYK tarafından Ortak Girişim Grubu’na satışın yapılmasına karar

verilmesi halinde, İdarece belirlenecek süre içinde, Ortak Girişim Grubu

Beyannamesindeki pay oranları esas olmak üzere sermayesinin en az % 51’ini (ellibir)

ihaleye telif veren Ortak Girişim Grubu üyelerinin oluşturacağı bir “Anonim Şirket”

kurulacak ve Hisse Satış Sözleşmesi bu surette kurulacak anonim şirket ile yapılacaktır.

İhale sonucunda Teklif Sahibi’nin kuracağı ve sermayesinin en az % 51’ini (elli bir) Teklif

Sahibi’nin oluşturacağı anonim şirketteki diğer hissedarların Rekabet Kurulundan ve

EPDK nezdinde Kurul’dan İdare’ce belirlenecek süre içinde izin ve onay alması ve İdareye

başvurması gerekmektedir.”

Hiç şüphesiz, ihale şartnamesinin 20. maddesi ile teklif sahibine verilen hakkın kullanılması aşamasında en az % 51’i teklif sahibi tarafından oluşturulacak yeni tüzel kişideki diğer hisselerin farklı bir teşebbüse ait olması ve bir kontrol değişikliğinin söz konusu olması halinde, bu işlemin yeni bir devir işlemi olarak ele alınması ve 4054 sayılı Kanunun 7. maddesi kapsamında yapılacak değerlendirmeyle yeni oluşuma izin verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekecektir. Yeni kurulacak anonim şirketin hissedarları içinde teklif sahibi dışında rekabet hukuku çerçevesinde farklı bir teşebbüsün bulunmaması halinde ise söz konusu işlemin yeni bir devir işlemi olarak bildirilmesine gerek olmadığı, mezkûr bildirim kapsamında verilen kararın yeterli olduğu 12 ÖYK’ya sunulacak teklif listesinde yer alan CENGİZ’in YEŞİLIRMAK elektrik dağıtım bölgesinde yer alan Samsun ve ANADOLU DOĞAL GAZ’ın YEŞİLIRMAK elektrik dağıtım bölgesinde yer alan Amasya ve Ordu (Ordu’da AKSA faaliyet göstermektedir) illeri doğal gaz dağıtımını elinde bulundurduğu görülmektedir. Bu çakışmaya ilişkin ayrıntılı değerlendirmeye CENGİZ ve ANADOLU DOĞAL GAZ’a ilişkin hazırlanacak olan rapor sonucunda yer verilecektir.

13

düşünülmektedir. Bu nedenle, bu özelleştirme kapsamında, ÖYK kararının ardından YEŞİLIRMAK hisselerini devralacak şirketin hisselerinin % 51’inin Teklif Sahibine ait olması ve kontrolün de Teklif Sahibine ait olması durumunda anılan durumun yeni bir işlem olarak nitelendirilemeyeceği; ancak devralacak yeni şirket içerisinde Teklif Sahibi dışında başka teşebbüslerin bulunması ve bunlarla ortak kontrole sahip olunması durumunda bu işleme ilişkin olarak bildirim yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin %100 oranındaki hissesinin blok olarak satış

yöntemiyle özelleştirilmesi kapsamında söz konusu hisselerin Çalık Enerji ve Sanayi

Ticaret A.Ş. veya Kolin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. veya Limak İnşaat

Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 4054 sayılı “Rekabetin

Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla

Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak

Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında

Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,

2. Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel

devralma işlemi sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum

yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili

pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle

bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.

13 Nitekim ADÜAŞ’ın Zorlu Grubu’na devri işleminde İhale Şartnamesi’nde bulunan benzer hükümden dolayı kurulan yeni anonim şirketin devir sözleşmelerini imzalaması aşamasında yapılan bildirim kapsamında Kurul, işlemin 4054 sayılı Kanun ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığına karar vermiştir.