sayısı/tecrübesi yeterli olmayan belediyeler ikinci yolu tercih etmektedirler. İhalelerde önemli bir adım yaklaşık maliyetin hesaplanmasıdır. Yaklaşık maliyet ihale yapılmadan önce planlanan kamu alımına ilişkin, idareler tarafından her türlü fiyat araştırması yapılarak ve katma değer vergisi hariç tutularak belirlenen tahmini
1
maliyettir. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasında dört yol olduğu ifade edilebilir:
1. İdarece önceki benzer işler için yapılan araştırma, ihale sonuçlarından hareketle
hesaplanması,
2. Başka idareler tarafından yapılan benzer ihale tecrübelerinden faydalanılarak
hesaplanması,
3. Piyasada fiyat araştırması yapılarak, firmalardan teklifler alınarak hesaplanması, 4. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenen “inşaat ve tesisat analiz ve
birim fiyatları” kullanılarak hesaplanması.
İdareler genellikle dördüncü yolu tercih etmektedirler. Çünkü bu yolla hesaplanan maliyet “resmi fiyatlara” dayanan bir maliyet olacağı için, diğer üç yolun tercih edilmesi ile ortaya çıkabilecek bazı olumsuz isnatlardan korunmuş olacaklardır. Ancak Bakanlığın belirlediği binlerce birim fiyatın teknolojideki ve ekonomideki gelişmelere göre güncellenememesi, sadece enflasyona endekslenerek artış yapılması, genellikle yaklaşık maliyetin yüksek çıkmasına neden olmaktadır. Bazı idareler gerçekçi bulmadıkları bu maliyet üzerinden %30, %40 hatta %50 indirim yaparak yaklaşık maliyeti belirlemektedirler.
İhalelerde ikinci önemli adım teklif sahiplerinin fiyatlarını nasıl belirledikleri, hangi motivasyonlarla hareket ettikleridir. Teklif verenler arasında bir anlaşma olmadığını varsaydığımız durumlarda, fiyat teklifini etkileyen önemli faktörlere aşağıda yer verilmiştir:
1. İhaleye konu işin tasarımı ya da ihale yöntemi teklifleri doğrudan etkilemektedir.
Örneğin başvuruya konu dosyada olduğu gibi atıksu kolektör hattı ve arıtma tesisi
yapım işinin tek bir ihalede değil de ayrı ayrı ihaleye çıkılması veya ihale
yönteminin açık ihale ya da pazarlık usulü olması durumunda nihai teklifler
değişecektir.
2. İhaleye ilişkin, akaryakıt fiyatları, döviz kurları gibi kalemlerin geleceğe yönelik
tahminleri teklif sahiplerine göre değişeceğinden, teklifler de değişecektir.
3. İhalenin finansman yöntemi; örneğin avans verilip verilmemesi, işin yapılması
sürecindeki ödeme takvimi, idare bütçesinin mi kullanılacağı yoksa başka
kaynaklarla mı finansmanın sağlanacağı gibi konular teklifleri etkilemektedir.
4. Teklif verenin ihaleye konu iş hakkında tecrübesinin olup olmaması teklifin diğer
2
tekliflere göre yüksek ya da düşük kalmasına neden olabilir.
5. Elinde iş olmayan, ancak çok sayıda sürekli personel/işçi çalıştıran bir teşebbüs,
kâr marjı koymadan, bazen de zaman kazanmak ya da sadece bankalara olan
borcunu ötelemek adına zararına teklif verebilir.
6. Önceki işten kalan malzemeler için stok maliyeti ödememek ve bu malzemeleri
biran önce kullanmak için daha uygun teklif verilmiş olabilir.
7. İhaleyi taşeron bir firmaya yaptırmayı düşünen teşebbüsün teklifi diğerlerine göre
yüksek olabilir.
1 2009 Kamu Alımları Raporu, Kamu İhale Kurumu, s.vi.
2 Örneğin önaraştırma döneminde teklifi yaklaşık maliyetin üstünde kalan bir yetkili işe ilişkin tecrübelerinin olmamasından dolayı risk almak istemedikleri için kendilerince uygun bir fiyat belirlediklerini ifade ederken, bir diğeri, diğer teşebbüsün fiyatının yarısından bile az olan tekliflerini bu konudaki uzun yıllara dayanan tecrübelerinden dolayı malzeme alımında ve işin yapımında çok avantajlı olduklarını belirterek açıklamaktadır.