Bakanlar Kurulunca belirlenen Kapıkule, Hamzabeyli ve İpsala sınır kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Ömer TORLAK

Üyeler: Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN, Mehmet AYAN,

Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK

B. RAPORTÖRLER: Başak TEKÇAM, Abdullah ATEŞ, Kübra Dilara TANRIVER,

Esma AKSU

C. BAŞVURUDA

BULUNAN: Uluslararası Nakliyeciler Derneği

Nispetiye Cad. Seher Yıldızı Sok. No:10 34337 Etiler/İstanbul

D. HAKKINDA İNCELEME

YAPILAN: - Karacan Grup Enerji Akaryakıt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret

A.Ş.

Hamzabeyli Gümrük Sahası, Lalapaşa, Edirne

- Aytürk Petrol Ürünleri Pazarlama A.Ş.

Bayrambey Mahallesi Gümrük Küme Evler 3/r İpsala, Edirne

- Can Enerji ve Akaryakıt Ürünleri Ltd. Şti.

Kapıkule Tır Gümrük Müdürlüğü Sahası Merkez/Edirne

(1) E. DOSYA KONUSU: Bakanlar Kurulunca belirlenen Kapıkule, Hamzabeyli ve

İpsala sınır kapılarında ÖTV ve KDV’den muaf bir şekilde akaryakıt satışı

faaliyeti gösteren akaryakıt bayilerinin uyguladıkları yüksek fiyatlarla 4054

sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri

iddiası.

(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;

- Ülke ihracatını desteklemek amacıyla 27.04.2006 tarihli ve 5493 sayılı “Özel Tüketim Vergisi Kanununda, Katma De ğ er Vergisi Kanununda ve Petrol Piyasas ı Kanununda De ğ i ş iklik Yap ı lmas ı Hakk ı nda Kanun” ile Bakanlar Kurulu taraf ı ndan belirlenen s ı n ı r kap ı lar ı nda Ö TV ve KDV’ den muaf akaryak ı t sat ışı na imk â n tan ı nd ığı ve bu uygulama ile ihracat rejimi kapsam ı nda yurtd ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklara (ara ç lar ı n ve so ğ utucu ü nitelerinin standart yak ı t deposunu a ş mamak kayd ı yla) yak ı t tedariki yap ı ld ığı,

- Ayr ı ca 04.12.2003 tarihli ve 5015 say ı l ı Petrol Piyasas ı Kanunu’ na eklenen “Ek Madde 1: Enerji Piyasas ı D ü zenleme Kurumu Taraf ı ndan akaryak ı t alt ba ş l ığı ve istasyonlu bayilik kategorisi alt ı nda verilen bayilik lisans ı sahiplerince, 4760 say ı l ı Ö zel T ü ketim Vergisi Kanununun 14 ü nc ü maddesinin (3) numaral ı f ı kras ı kapsam ı nda sat ışı yap ı lan akaryak ı t ı n sat ış fiyat ı, ilgili akaryak ı t t ü r ü n ü n edinme bedelinin y ü zde sekizini a ş amaz.” h ü km ü ile Ö TV ve KDV’ den muaf tutulmu ş akaryak ı t sat ışı yapacak istasyonlar ı n k â r marj ı n ı n s ı n ı rland ı r ı ld ığı,

- S ö z konusu edinme bedelinin, s ı n ı r kap ı s ı nda yak ı t ı satacak olan kurulu ş un yak ı t ı edinim bedelini ifade etti ğ i ve bu bedelin “rafineri fiyat ı + EPDK fark ı + nakliye bedeli” ş eklinde hesapland ığı,

- Edinim bedelinin ü zerine de maksimum %8’ lik “da ğı t ı c ı bayi k â r ı” eklenerek s ı n ı r kap ı lar ı ndaki akaryak ı t fiyatlar ı n ı n belirlendi ğ i,

- Bahsi ge ç en mevzuat h ü k ü mlerine kar şı n bat ı s ı n ı r kap ı lar ı ndaki vergisiz akaryak ı t sat ış fiyatlar ı aras ı nda ciddi sat ış fiyat ı farkl ı l ı klar ı oldu ğ u,

- An ı lan tarihte di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı yla kar şı la ş t ı r ı ld ığı nda petrol da ğı t ı m merkezlerine en uzun mesafede ve dolay ı s ı yla en fazla nakliye maliyetine sahip kap ı olan G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı nda bulunan istasyonun en d üşü k fiyatla sat ış yapan istasyon oldu ğ u,

- 2018 y ı l ı n ı n ilk dokuz ay ı nda Bat ı s ı n ı r kap ı lar ı ile G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı ndaki ortalama vergisiz akaryak ı t sat ış fiyat ı aras ı ndaki fark ı n 0,63 TL oldu ğ u,

- Sadece Bat ı s ı n ı r kap ı lar ı ndan 2018 y ı l ı n ı n ilk dokuz ay ı nda çı k ış yapan tenteli1 ve frigorifik2 ara ç lar ı n ö dedi ğ i ilave yak ı t fiyat fark ı n ı n 257 milyon TL oldu ğ u ve bu rakam ı n mevcut fiyat fark ı ü zerinden y ı l sonuna kadar 360 milyon TL’ yi bulaca ğı,

- Bahsi ge ç en 257 milyon TL’ lik ilave maliyetin ihracat ı pahal ı la ş t ı rd ığı, sekt ö rde ekonomik kay ı plara neden oldu ğ u ve akaryak ı t da ğı t ı m ş irketlerine haks ı z kazan ç sa ğ lad ığı,

- S ö z konusu durumlar sebebiyle akaryak ı t ı n ü lke i ç inde vergili sat ış yapan istasyonlardan al ı nmas ı n ı n daha k â rl ı hale geldi ğ i, bir ç ok ta şı mac ı firman ı n filo b ü y ü kl ü kleri do ğ rultusunda belirlenen iskontolar ile ü lke i ç inden yak ı t almay ı tercih etti ğ i ve KDV iadesi sonras ı olu ş an fiyat fark ı n ı n Bat ı s ı n ı r kap ı lar ı ndaki fiyatlar ı n alt ı nda kald ığı,

- Bu durumun ihracat ı te ş vik etmek amac ı yla getirilen uygulaman ı n te ş vik etkisini ortadan kald ı rd ığı ve fahi ş fiyatlar ile sat ış yapan firmalar ı n sorgulanmas ı na sebep oldu ğ u,

- Ayr ı ca Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı ndaki yak ı t fiyat ı n ı n di ğ er kap ı lara oranla ç ok daha y ü ksek olmas ı n ı n alternatifsiz durumdaki tek bir akaryak ı t tedarik ç isi veya tek bir sat ış bayisi olmas ı ndan kaynakland ığı ve bu durumun mevcut ma ğ duriyetlere sebep oldu ğ u,

- Bahsedilen konunun ayn ı zamanda Hazine ve Maliye Bakanl ığı na, Ticaret Bakanl ığı na, Enerji Piyasas ı D ü zenleme Kurumuna (EPDK) iletildiği

ifade edilmiştir.

(3) G. DOSYA EVRELER İ: Kurum kay ı tlar ı na 23.11.2018 tarih ve 8443 say ı ile giren

ba ş vuru ü zerine haz ı rlanan 28.12.2018 tarih ve 2018-1-83/ İİ say ı l ı İ lk İ nceleme

Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 03.01.2019 tarihli toplant ı s ı nda g ö r üşü lm üş ve

19-02/10-M say ı ile ö nara ş t ı rma yap ı lmas ı na karar verilmi ş tir.

(4) İ lgili karar uyar ı nca d ü zenlenen 05.03.2019 tarih ve 2018 - 1 - 83 / Ö A say ı l ı Ö nara ş t ı rma

R apor u g ö r üşü lerek karara ba ğ lanm ış t ı r.

Tenteli araç: Kayar tavan ve kayar yan perdelerle donatılan sistemler ve yandan yüklemelerde

kapaklı sistem ile çok kolay yüklemelere olanak sağlayan araçlardır.

Frigorifik araç: Is ı değişimine duyarlı gıda maddeleri, ilaçlar ve bazı kimyasal maddelerin taşınması

için tasarlanıp imal edilen, duvar kalınlıkları ve izolasyon değeri taşınan malzemenin ısı değişimine

duyarlılık boyutlarına bağlı olarak değişen ve bir soğutucu ünitesi bulunan karayolu taşıtına denir.

(5) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusuna ilişkin olarak soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Hakk ı nda Ö nara ş t ı rma Yap ı lan Te ş ebb ü sler

(6) Y ü r ü t ü len ö nara ş t ı rma kapsam ı nda incelemeye konu s ı n ı r kap ı lar ı nda akaryak ı t sat ışı faaliyetinde bulunan akaryak ı t bayilerine ili ş kin bilgilere Tablo 1’ de yer verilmektedir.

Tablo-1: Hakkında İnceleme Yürütülen Bayiler

Kara Sınır Kapıları İli Bayi Adı Dağıtım Firması

Karacan Grup Enerji Akaryakıt Petrol

Karacan Grup Enerji Akaryakıt Petrol

Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Kapıkule Edirne (02.06.2018 tarihinden itibaren) Petrol Ofisi A.Ş.

Can Enerji ve Akaryakıt Ürünleri Ltd.Şti.

(02.06.2018 tarihine kadar) 3

I.2. İ lgili Mevzuata İ li ş kin Bilgiler

(7) Dosya konusunu olu ş turan s ı n ı r kap ı lar ı nda yap ı lacak akaryak ı t sat ış lar ı na y ö nelik uygulanmakta olan Ö TV ve KDV istisnas ı n ı n ç er ç evesini 4760 say ı l ı Ö zel T ü ketim Vergisi Kanunu (4760 say ı l ı Kanun), 3065 say ı l ı Katma De ğ er Vergisi Kanunu (3065 say ı l ı Kanun) ve 5015 say ı l ı Petrol Piyasas ı Kanunu (5015 say ı l ı Kanun) ç izmektedir. - 4760 say ı l ı Kanunu’ nun 7/A maddesinde;

"MADDE 7/A – Kanuna ekli (I) say ı l ı listede yer alan 2710.19.43.00.11 ve

2710.20.11.00.11G.T. İ.P. numaral ı mallar ı n [4], 4054 say ı l ı Rekabetin Korunmas ı

Hakk ı nda Kanun ile 5015 say ı l ı Petrol Piyasas ı Kanunu h ü k ü mleri ç er ç evesinde;

Cumhurba ş kan ı nca [5] belirlenen s ı n ı r kap ı lar ı nda, 4458 say ı l ı G ü mr ü k Kanununun

ihracat rejimi kapsam ı nda yurt d ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici

ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklar ı n depolar ı na (ara ç lar ı n ve so ğ utucu

ü nitelerin standart yak ı t deposu miktarlar ı n ı a ş mamak kayd ı yla) yaln ı zca yurt

d ışı na çı k ış lar ı nda teslimi vergiden m ü stesnad ı r.

Maliye Bakanl ığı, bu maddede d ü zenlenen istisnaya ili ş kin us û l ve esaslar ı

belirlemeye, istisnay ı bu maddeye g ö re i ş lem yapanlara verginin iadesi y ö ntemi

ile uygulamaya yetkilidir."

- 3065 say ı l ı Kanunu’ nun 14. maddesinin üçü nc ü f ı kras ı nda;

3 Can Enerji ve Akaryakıt Ürünleri Ltd. Şti. 2 Haziran 2018 tarihi itibariyle Karacan Grup Enerji Akaryakıt Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye devir olmuştur.

[4] 0 4. 0 6. 2008 tarihli ve 5766 sayılı Kanun’ un 19. maddesiyle; bu maddede yer alan"2710.19.41.00.11, 2710.19.41.00.19, 271 0.19.45.00.11 ve 2710.19.49.00.11 G.T.İ.P. numaralı" ibaresi "2710.19.41.00.11, 2710.19.41.00.18, 2710.19.45.00.11, 2710.19.45.00.12 ve 2710.19.49.00.11 G.T.İ.P. numaralı" şeklinde değiştirilmiş, takiben 13.0 2. 2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunun 88. maddes iyle mezkur ibare “2710.19.41.00.11, 2710.19.41.00.13 ve 2710.19.45.00.12 G.T.İ.P. numaralı” şeklinde değiştirilmiş, daha sonra bu ibare de 21.0 3. 2018 tarihli ve 7103 sayılı Kanun’ un 58. M addesiyle “2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T.İ.P. numaralı” ş eklinde değiştirilmiştir.

[5] 2.7.2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 143. maddesiyle, bu fıkralarda yer alan “Bakanlar Kurulunca” ibaresi “Cumhurbaşkanınca” şeklinde ve “Bakanlar Kurulu” ibareleri “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.

"3. 4054 say ı l ı Rekabetin Korunmas ı Hakk ı nda Kanun ile 5015 say ı l ı Petrol Piyasas ı Kanunu h ü k ü mleri ç er ç evesinde, Cumhurba ş kan ı nca [6] belirlenen s ı n ı r kap ı lar ı nda 4458 say ı l ı G ü mr ü k Kanununun ihracat rejimi kapsam ı nda yurt d ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklar ı n depolar ı na (ara ç lar ı n ve so ğ utucu ü nitelerin standart yak ı t deposu miktarlar ı n ı a ş mamak kayd ı yla) yaln ı zca yurt d ışı na çı k ış lar ı nda yap ı lacak motorin teslimi vergiden istisnad ı r.

Maliye Bakanl ığı, bu istisna uygulamas ı na ili ş kin us û l ve esaslar ı belirlemeye yetkilidir."

- 5015 say ı l ı Kanun’ un Ek 1. maddesinde:

"EK MADDE 1 – Enerji Piyasas ı D ü zenleme Kurumu taraf ı ndan akaryak ı t alt ba ş l ığı ve istasyonlu bayilik kategorisi alt ı nda verilen bayilik lisans ı sahiplerince, 4760 say ı l ı Ö zel T ü ketim Vergisi Kanununun 7/A maddesi ve 3065 say ı l ı Katma De ğ er Vergisi Kanununun 14 ü nc ü maddesinin (3) numaral ı f ı kras ı kapsam ı nda sat ışı yap ı lan akaryak ı tlar ı n sat ış fiyat ı, ilgili akaryak ı t t ü r ü n ü n edinme bedelinin y ü zde sekiz fazlas ı n ı a ş amaz."

d ü zenlemeleri yer almaktad ı r.

(8) Bahse konu uygulama kapsam ı nda Ö TV muafiyetine ili ş kin detaylar ise Hazine ve

Maliye Bakanl ığı n ı n Ö zel T ü ketim Vergisi (I) Say ı l ı Liste Uygulama Genel Tebli ğ i’ nde

(Ö TV Tebli ğ i) d ü zenlenmektedir. Tebli ğ’ in “II. İ ST İ SNALAR VE VERG İ İ ND İ R İ M İ”

b ö l ü m ü nde “C.5. İ hra ç Mal ı Ta şı yan Ara ç lara Motorin Tesliminde İ stisna” ba ş l ığı

alt ı nda yer alan 5.1. İ stisnan ı n Kapsam ı h ü km ü do ğ rultusunda, s ö z konusu istisnan ı n

a ş a ğı daki tablolarda yer alan kara ve deniz s ı n ı r kap ı lar ı ndaki g ü mr ü kl ü sahalarda

uygulanaca ğı belirtilmi ş tir [7].

Tablo-2: Kara Sınır Kapıları

Sıra No KARA SINIR KAPILARI İli

1 Çıldır Aktaş Ardahan

Tablo-3: Deniz Sınır Kapıları

Sıra No DENİZ SINIR KAPILARI İli

1 Alsancak İzmir

0 2.07.2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 90. maddesiyle, bu fıkralarda yer alan “Bakanlar Kurulunca”

ibaresi “Cumhurbaşkanınca” şeklinde ve “Bakanlar Kurulu” ibareleri “Cumhurbaşkanı” şeklinde

değiştirilmiştir.

07.04.2018 tarihli ve 30384 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ÖTV (I) Sayılı Liste Uygulama Genel

Tebliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’in (Seri No:3) 1. maddesi ile eklenen liste.

(9) Öte yandan, “5.2. Tanımlar” başlıklı bölümde yer verildiği üzere;

“Ara ç: G ü mr ü k Kanununun ihracat rejimi kapsam ı nda yurtd ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan ve Karayolu Ta şı ma Y ö netmeli ğ inde belirtilen ve ta şı nan e ş yan ı n durumuna g ö re C1, C2, L2 ve M3 yetki belgelerini haiz bir i ş letmeye kay ı tl ı ta şı y ı c ı lar ı n (C1, C2, L2 ve M3 belgelerini haiz bir i ş letmeye kay ı tl ı olma ş art ı yaln ı zca T ü rk plakal ı ara ç lar i ç in ge ç erlidir); kamyon, ç ekici ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklar ı n ı,

Bayi: EPDK taraf ı ndan akaryak ı t alt ba ş l ığı ve istasyonlu bayilik kategorisi alt ı nda verilen bayilik lisans ı sahiplerini,

Motorin: Ö zel T ü ketim Vergisi Kanununa ekli (I) say ı l ı listenin (A) cetvelinde (7/4/2018 tarihli ve 30384 say ı l ı Resmi Gazete’ de yay ı mlanan Ö TV (I) Say ı l ı Liste UGT’ de De ğ i ş iklik Yap ı lmas ı na Dair Tebli ğ in (Seri No:3) 1 inci maddesi ile de ğ i ş tirilen ibare) 2710.19.43.00.11 ve 2710.20.11.00.11 G.T. İ.P. numaralar ı ile yer alan mallar ı”

Standart Yak ı t Deposu: (24/06/2017 tarihli ve 30106 say ı l ı Resmi Gazete’ de yay ı mlanan Ö TV (I) Say ı l ı Liste Uygulama Genel Tebli ğ inde De ğ i ş iklik Yap ı lmas ı na Dair Tebli ğ (Seri No:1) in 3 ü nc ü maddesi ile de ğ i ş tirilen tan ı m.) G ü mr ü k Kanununun 167 nci maddesinin (9) numaral ı f ı kras ı n ı n (c) bendi h ü km ü kapsam ı nda çı kar ı lan 29/9/2009 tarihli ve 2009/15481 say ı l ı Bakanlar Kurulu Karar ı eki 4458 Say ı l ı G ü mr ü k Kanununun Baz ı Maddelerinin Uygulanmas ı Hakk ı nda Karar ı n 95 inci maddesinde tan ı mlanan standart depolar kapsam ı nda; TIR ç ekicilerinde 900, istiap haddi 15 tonun ü zerinde olan kamyon ve tankerlerde 650, istiap haddi 15 tona kadar olan (15 ton dahil) kamyon ve tankerlerde ise 490 litreyi (25.01.2019 tarihli ve 30666 say ı l ı Resmi Gazete’ de yay ı mlanan Ö TV (I) Say ı l ı Liste Uygulama Genel Tebli ğ inde De ğ i ş iklik Yap ı lmas ı na Dair Tebli ğ (Seri No:5) in 1 inci maddesi ile eklenen ibare) (son var ış yeri Bulgaristan ve Kuzey K ı br ı s T ü rk Cumhuriyeti olan ara ç lar i ç in ara ç t ü r ü ayr ı m ı yap ı lmaks ı z ı n 300 litreyi) a ş mamak ü zere (frigorifik depolardaki yak ı t miktar ı, ihra ç mal ı ta şı yan her bir ara ç t ü r ü i ç in belirlenen bu miktar kadar ayr ı ca dikkate al ı n ı r.), istisna uygulanacak depolar ı”

ifade etmektedir.

(10) Ö TV Tebli ğ i’ nin devam eden h ü k ü mlerinde ise bayilerin ve da ğı t ı c ı lar ı n istisna

kapsam ı nda yapacaklar ı motorin teslimlerine ili ş kin y ü k ü ml ü l ü kleri ayr ı nt ı l ı bir ş ekilde

yer almaktad ı r. Buna g ö re, ara ç lara istisna kapsam ı nda yap ı lacak motorin teslimi, 58

Seri No.lu Katma De ğ er Vergisi M ü kelleflerinin Ö deme Kaydedici Cihazlar ı

Kullanmalar ı Mecburiyeti Hakk ı nda Kanunla İ lgili Genel Tebli ğ uyar ı nca ö deme

kaydedici cihaz ı n ba ğ l ı oldu ğ u akaryak ı t pompalar ı vas ı tas ı yla yap ı labilmektedir.

Bununla birlikte, istisna kapsam ı nda motorin teslim edecek olan bayilerin, ö deme

kaydedici cihazlar ı n ı ba ğ latma ve lisans alma tarihleri ile ö deme kaydedici cihaz

belgesi ve bayilik lisanslar ı n ı n birer ö rneklerini istisna kapsam ı nda motorin teslimine

ba ş lad ı klar ı tarihi takip eden 10 g ü n i ç erisinde, KDV y ö n ü nden ba ğ l ı bulunduklar ı

vergi dairesine vermeleri gerekmektedir. Bayiler i ç in ö ng ö r ü len di ğ er y ü k ü ml ü l ü kler

ş unlard ı r:

- Bayilerin s ı n ı r kap ı lar ı nda ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lara istisna kapsam ı nda motorin tesliminde bulunabilmeleri i ç in, bu Tebli ğ ekinde olarak yer alan “İ hra ç Mal ı Ta şı yan Ara ç lara Motorin Teslimine İ li ş kin Talep ve Taahh ü tname” yi iki ö rnek olarak d ü zenleyerek bir ö rne ğ ini KDV y ö n ü nden ba ğ l ı bulundu ğ u vergi dairesine ikinci ö rne ğ ini ise da ğı t ı c ı n ı n kendisine, s ö z konusu mal ı ilk teslim ald ı klar ı tarihten ö nce vermeleri gerekir.

- Bayiler istisna kapsam ı nda vergisiz olarak da ğı t ı c ı lardan sat ı n alacaklar ı motorinleri, kendi ihtiya ç lar ı i ç in kullanamayacaklar ı gibi s ö z konusu bu motorinleri istisna kapsam ı d ışı nda satamaz ve devredemezler.

- Bayiler istisna kapsam ı ndaki motorinleri, yaln ı zca G ü mr ü k Kanununun ihracat rejimi kapsam ı nda yurtd ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan ve bu uygulamada tan ı mlanan ara ç lar ı n standart yak ı t depolar ı na teslim ederler.

- İ stisna kapsam ı nda ara ç lara motorin teslim eden bayiler, her bir teslime ili ş kin olarak; teslim edilen motorin ve ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lara ili ş kin bilgiler ile ihra ç mal ı n ı n g ü mr ü k çı k ış beyannamesi numaras ı n ı bu Tebli ğ ekinde olarak yer alan “İ hra ç Mal ı Ta şı yan Ara ç lara Vergiden İ stisna Motorin Teslimine İ li ş kin Bildirim Formu” na i ş ler. Takvim y ı l ı n ı n birer ayl ı k d ö nemleri itibariyle d ü zenlenen bu formun bir ö rne ğ inin, bayilerce i ş letme yetkililerince imzalan ı p ka ş e tatbik edilmek suretiyle onayland ı ktan sonra takip eden ay ı n 10 uncu g ü n ü ak ş am ı na kadar da ğı t ı c ı ya verilmesi gerekir.

- Bayiler, her takvim y ı l ı n ı n 1’ inci ve 2’ nci alt ı ayl ı k d ö nemleri itibariyle ayl ı k bazda tespit edecekleri i ş letme stoklar ı nda bulunan istisna kapsam ı ndaki motorinlere ait stok bilgilerini, bu Tebli ğ ekinde yer alan “Stok Bildirim Formu” na i ş lerler ve d ü zenlenen bu formun bir ö rne ğ ini, i ş letme yetkililerince imzalan ı p ka ş e tatbik edilmek suretiyle onayland ı ktan sonra an ı lan alt ı ayl ı k d ö nemleri takip eden 10 g ü n i ç erisinde da ğı t ı c ı ya verirler.

- Bayilerin bu istisna h ü k ü mlerinden yararlanabilmeleri i ç in, Petrol Piyasas ı Kanununun ek 1’ inci maddesinde yer alan h ü k ü mlere g ö re ara ç lara yapt ı klar ı motorin teslimlerine ili ş kin sat ış fiyat ı n ı n, ilgili motorin t ü r ü n ü n edinme bedelinin [8] y ü zde sekiz (%8) fazlas ı n ı a ş mamas ı gerekir.

(11) Da ğı t ı c ı lar taraf ı ndan bayilere istisna kapsam ı nda yap ı lacak motorin teslimine ili ş kin

d ü zenlemeler ise ş u ş ekildedir:

- Bayilere istisna kapsam ı nda teslim edilecek olan motorini, yaln ı zca da ğı t ı c ı lar teslim edebilir.

- Da ğı t ı c ı lar ithal ya da imal ettikleri motorini bayilere teslimlerinde, hesaplanacak Ö TV tutar ı n ı fatura bedeline d â hil etmez ancak fatura bedeline d â hil edilmeyen Ö TV tutar ı n ı d ü zenledikleri faturada g ö sterir.

- Da ğı t ı c ı lar, rafinerilerden Ö TV ö deyerek sat ı n ald ı klar ı motorini istisna kapsam ı nda bayilere teslim etmeleri halinde, teslim ettikleri motorine ili ş kin olarak

Edinme bedeli, dağıtıcının ilgili motorin türünü KDV, ÖTV ve benzeri vergiler hariç satış bedelidir.

bayiler ad ı na d ü zenledikleri faturalarda, ö denen Ö TV tutar ı n ı teslim bedeline

dahil etmez. Ancak bu tutar ı faturada g ö sterir.

- Da ğı t ı c ı lar ı n bu suretle yapt ı klar ı teslimlere ili ş kin tahsil etmedi ğ i Ö TV tutarlar ı,

ayn ı rafinericilerden daha sonra ald ı klar ı mallar i ç in hesaplanacak Ö TV

tutar ı ndan mahsup edilebilir. Mahsup i ç in, da ğı t ı c ı lar ı n bayilere istisna

kapsam ı nda teslim etti ğ i motorine ili ş kin d ü zenledi ğ i onaylanm ış fatura

fotokopilerinin ekli oldu ğ u listenin, rafinericilere verilmesi ş artt ı r.

(12) KDV muafiyetine ili ş kin detaylar ise Hazine ve Maliye Bakanl ığı n ı n Katma De ğ er

Vergisi Genel Uygulama Tebli ğ i’ nde (KDV Tebli ğ i) d ü zenlenmi ş tir. “C. TA Ş IMACILIK

İ ST İ SNASI” ba ş l ığı alt ı nda yer alan ilgili h ü k ü mler ş u ş ekildedir:

“2. İ hra ç Mal ı Ta şı yan Ara ç lara Motorin Teslimlerinde İ stisna

3065 say ı l ı Kanunun (14/3) maddesiyle; 4054 say ı l ı Rekabetin Korunmas ı Hakk ı nda Kanun ile 5015 say ı l ı Petrol Piyasas ı Kanunu h ü k ü mleri ç er ç evesinde, Bakanlar Kurulunca belirlenen s ı n ı r kap ı lar ı nda 4458 say ı l ı G ü mr ü k Kanununun ihracat rejimi kapsam ı nda yurtd ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklar ı n depolar ı na (ara ç lar ı n ve so ğ utucu ü nitelerin standart yak ı t deposu miktarlar ı n ı a ş mamak kayd ı yla) yaln ı zca yurtd ışı na çı k ış lar ı nda yap ı lacak motorin teslimleri KDV’ den istisna edilmi ş, istisnan ı n uygulamas ı na ili ş kin usul ve esaslar ı n belirlenmesi konusunda Maliye Bakanl ığı yetkili k ı l ı nm ış t ı r.

Bu istisna uygulamas ı na ili ş kin usul ve esaslar a ş a ğı da belirlenmi ş tir.

…

2.2. İ stisnan ı n Beyan ı

Bu istisna kapsam ı ndaki teslimler, KDV beyannamesinde yer alan " İ stisnalar-Di ğ er İ ade Hakk ı Do ğ uran İş lemler" kulak çığı n ı n,"Tam İ stisna Kapsam ı na Giren İş lemler" tablosunda 315 kod numaral ı “İ hra ç konusu e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici ve yar ı r ö morklara yap ı lan motorin teslimleri” sat ı r ı arac ı l ığı yla beyan edilir. Bu sat ı r ı n"Teslim ve Hizmet Tutar ı" s ü tununa istisnaya konu teslim bedeli, "Y ü klenilen KDV" s ü tununa bu teslimler dolay ı s ı yla y ü klenilen KDV tutar ı yaz ı l ı r. İ ade talep etmek istemeyen m ü kellefler, "Y ü klenilen KDV" s ü tununa ili ş kin alana “0” yazmal ı d ı r.

2.3. İ ade

İ hra ç mal ı ta şı yan ara ç lara yap ı lan motorin teslimlerinden kaynaklanan iade taleplerinde a ş a ğı daki belgeler aran ı r:

- Standart iade talep dilekçesi

- İstisnanın beyan edildiği döneme ilişkin indirilecek KDV listesi

- İade hakkı doğuran işleme ait yüklenilen KDV listesi

- İadesi talep edilen KDV hesaplama tablosu

- Satış faturaları listesi

- İstisna kapsamında teslim edilen malların alış faturaları listesi

- 11 Seri No.lu ÖTV Genel Tebliği ekindeki "İhraç Malı Taşıyan Araçlara Vergiden İstisna Motorin Teslimine İ li ş kin Bildirim Formu"nun bir ö rne ğ i

2.3.1. Mahsuben İ ade

M ü kelleflerin bu i ş lemden kaynaklanan mahsuben iade talepleri yukar ı daki

belgelerin ibraz edilmi ş olmas ı halinde miktar ı na bak ı lmaks ı z ı n vergi inceleme

raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir.

2.3.2. Nakden İ ade

M ü kelleflerin bu i ş lemden kaynaklanan ve 5.000 TL’ yi a ş mayan nakden iade

talepleri vergi inceleme raporu, YMM raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir.

İ ade talebinin 5.000 TL’ yi a ş mas ı halinde a ş an k ı sm ı n iadesi, vergi inceleme

raporu veya YMM raporuna g ö re yerine getirilir. Teminat verilmesi halinde

m ü kellefin iade talebi yerine getirilir ve teminat, vergi inceleme raporu veya YMM

raporu sonucuna g ö re çö z ü l ü r.”

I.3. İ lgili Pazarlar

I.3.1. İ lgili Ü r ü n Pazar ı

(13) Yukar ı da detayl ı bir ş ekilde yer verilmi ş olan mevzuat h ü k ü mleri do ğ rultusunda, hakk ı nda ö nara ş t ı rma yap ı lan bayiler, istisna kapsam ı ndaki motorinleri, yaln ı zca 4458 say ı l ı G ü mr ü k Kanunu’ nun ihracat rejimi kapsam ı nda yurtd ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan ve bu uygulamada tan ı mlanan ara ç lar ı n standart yak ı t depolar ı na teslim edebilmekte; s ö z konusu bu motorinleri ne kendi ihtiya ç lar ı i ç in kullanabilmekte ne de istisna kapsam ı d ışı nda satabilmekte veya devredebilmektedir. Dolay ı s ı yla, bu istisnan ı n ilgili mevzuat h ü k ü mlerince belirlenen tan ı ma uyan ara ç lar ı kapsad ığı, bu ba ğ lamda s ö z konusu vergi istisnas ı ndan di ğ er t ü keticilerin yararlanamayaca ğı anla şı ld ığı ndan, dosya konusu faaliyetlerin Cumhurba ş kan ı nca belirlenen s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren bayilerce ger ç ekle ş tirilen ve ihracat rejimi kapsam ı nda yurt d ışı na çı kar ı lacak e ş yay ı ta şı yan kamyon, ç ekici ve so ğ utucu ü nitesine sahip yar ı r ö morklar ı n depolar ı na (ara ç lar ı n ve so ğ utucu ü nitelerin standart yak ı t deposu miktarlar ı n ı a ş mamak kayd ı yla) yaln ı zca yurt d ışı na çı k ış larda yap ı lacak olan vergiden istisna motorin teslimi ile s ı n ı rl ı oldu ğ u de ğ erlendirilmektedir.

(14) Bu ç er ç evede, ilgili ü r ü n pazar ı “ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lara Ö TV ve KDV’ den istisna olacak ş ekilde yap ı lan motorin perakende sat ışı” olarak tespit edilmi ş tir.

I.3.2. İ lgili Co ğ rafi Pazar

(15) Ö nara ş t ı rma kapsam ı nda de ğ erlendirmeye konu olan akaryak ı t bayileri ile uygulamalar ı dikkate al ı nd ığı nda, ilgili co ğ rafi pazar ı n yukar ı da yer verilen mevzuat h ü k ü mleri uyar ı nca belirlenen her bir s ı n ı r kap ı s ı olarak ayr ı ayr ı ele al ı nmas ı gerekmektedir. Bu do ğ rultuda, ş ikayete konu olan akaryak ı t bayilerinin faaliyet g ö sterdikleri “İ psala s ı n ı r kap ı s ı”, “Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı” ve “Hamzabeyli s ı n ı r kap ı s ı” ilgili co ğ rafi pazarlar olarak belirlenmi ş tir.

I.4. Ö nara ş t ı rma S ü recinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler

I.4.1. Ş ikayet ç i ile Yap ı lan Telefon G ö r üş mesinde Elde Edilen Bilgiler

(16) Ba ş vuru sahibi Uluslararas ı Nakliyeciler Derne ğ i’ nin (UND) İ cra Kurulu Ba ş kan Vekili (…..) ve İ cra Kurulu Ü yesi (…..) ile 13.02.2019 tarihinde yap ı lan telefon g ö r üş mesinde ş u hususlar ifade edilmi ş tir:

- İ hracat ı desteklemek amac ı yla T ü rk veya yabanc ı fark etmeksizin ihracat

beyannamesi ta şı yan t ü m t ı rlara s ı n ı r kap ı lar ı nda ve ayr ı ca deniz s ı n ı r

kap ı lar ı ndaki limanlarda ihra ç mal ı ta şı yan t ı rlara RO-RO gemilerine binmeden

Ö TV’ siz akaryak ı t temini sa ğ land ığı ve bu indirimlerin navlun fiyatlar ı n ı d üşü rerek ihracat ı destekledi ğ i,

- Vergi istisnas ı kapsam ı nda al ı nabilecek yak ı t miktar ı n ı n t ı rlar ı n depo kapasitesine g ö re de ğ i ş mekle beraber baz ı lar ı n ı n 550 litre baz ı lar ı n ı n ise 900 litre oldu ğ u, bununla birlikte ara ç lar ı n termokinli olmas ı durumunda frigo denilen (donmu ş veya so ğ utulmu ş g ı da ta şı yan ara ç) arac ı n i ç indeki te ç hizat ı n da ç al ış mas ı i ç in ayr ı ca yak ı t al ı nmas ı gerekti ğ i i ç in 900+900 litreden 1800 litreye kadar yak ı t al ı nabildi ğ i,

- Bu t ı rlar ı n sadece g ü mr ü kl ü sahadaki yetkilendirilmi ş akaryak ı t istasyonundan yak ı t alabilece ğ i,

- Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı ndaki vergisiz akaryak ı t fiyat ı y ü ksek hale geldi ğ inde yurti ç indeki vergili bir akaryak ı t istasyonuyla anla şı larak, bu istasyonlardan toplu miktarda yak ı t al ı nabildi ğ i, bu anla ş malarda ö ncelikle yak ı t al ı m anla ş mas ı yap ı ld ığı ve kar şı l ığı nda da istasyonun filo b ü y ü kl üğü do ğ rultusunda bir iskonto uyguland ığı, ö rne ğ in firman ı n vergili sat ış yapan istasyona bir y ı l i ç erisinde belli miktarda yak ı t almay ı taahh ü t etti ğ i, kar şı l ığı nda %10 iskonto uygulamas ı na y ö nelik bir anla ş ma imzaland ığı,

- Bu t ü r anla ş malar ı n vergisiz istasyonlarda fiyatlar ı n ç ok y ü ksek oldu ğ u d ö nemlerde tercih edildi ğ i, firmalar ı n vergisiz istasyonlar ı n y ü ksek fiyatlar ı kar şı s ı nda yak ı t ı yurti ç inden temin edip, %10 iskonto ve devletten de KDV iadesi ald ı klar ı durumda olu ş an fiyat ı n, s ı n ı r kap ı s ı ndaki istasyon fiyat ı ndan daha avantajl ı hale geldi ğ i,

- Uygulanan bu y ü ksek fiyatlar ı n y ı l ı n belli d ö nemlerinde veya g ü nlerinde oldu ğ u, s ı n ı r kap ı lar ı ndaki bayilerin Ö TV’ siz sat ış yapmas ı na ra ğ men neredeyse vergi istisnas ı ndan faydalanmayan bayilerle ayn ı fiyata sat ış yapt ığı,

- G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı ndaki akaryak ı t bayisinin maliyetinin b ü y ü k olas ı l ı kla ayn ı veya daha y ü ksek olmas ı na ra ğ men Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı ndaki bayinin neredeyse litre ba şı na 1 TL fiyat fark ı ile sat ış yapt ığı,

- Her s ı n ı r kap ı s ı nda vergi istisnas ı ndan muaf ş ekilde faaliyet g ö steren bir akaryak ı t bayisinin oldu ğ u,

- Derne ğ e ü ye ş irketlerin ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lar ı n ı n tamam ı n ı n ilgili kanunda belirtilen ara ç kriterlerini ta şı d ığı,

- T ü rkiye’ deki karayolu ta şı mac ı l ığı i ç in en ö nemli fakt ö rlerden birinin s ı n ı r kap ı lar ı ndaki akaryak ı t bayileri oldu ğ u ve alternatiflerinin olmad ığı, bu bayilerin fiyat ı na g ö re navlun maliyetlerinin de ğ i ş ti ğ i, hangi kap ı dan çı k ı l ı yorsa o kap ı daki akaryak ı t bayisinden al ı m ı n ger ç ekle ş tirildi ğ i.

I.4.2. EPDK taraf ı ndan G ö nderilen Bilgi ve Belgeler

(17) EPDK’ dan 04.02.2019 tarih, 1522 say ı l ı yaz ı kapsam ı nda istenilen bilgilere cevaben

g ö nderilen 04.03.2019 tarih, 1543 say ı l ı ve 05.03.2019 tarih, 1591 say ı l ı yaz ı larda

ö zetle;

- EPDK’ n ı n 5015 say ı l ı Kanun kapsam ı nda petrol piyasas ı nda yurt i ç i ve yurt d ışı kaynaklardan temin olunan petrol ü n do ğ rudan veya i ş lenerek g ü venli ve ekonomik olarak rekabet ortam ı i ç erisinde kullan ı c ı lara sunumuna ili ş kin piyasa faaliyetlerinin ş effaf, e ş itlik ç i ve istikrarl ı bi ç imde s ü rd ü r ü lmesi i ç in y ö nlendirme, g ö zetim ve denetim faaliyetlerinin d ü zenlenmesini sa ğ lamak ile g ö revlendirildi ğ i,

- 5015 say ı l ı Kanun’ a 27.04.2006 tarih ve 5493 say ı l ı Kanun ile eklenen Ek Madde

1 h ü km ü gere ğ ince, EPDK taraf ı ndan akaryak ı t alt ba ş l ığı ve istasyonlu bayilik

kategorisi alt ı nda verilen bayilik lisans ı sahiplerince sat ışı yap ı lan akaryak ı t ı n

sat ış fiyat ı n ı n, ilgili akaryak ı t t ü r ü n ü n edinme bedelinin %8 fazlas ı n ı a ş amayaca ğı,

bu konuda kanun koyucu taraf ı ndan EPDK’ n ı n yetkilendirildi ğ i,

- Bu ç er ç evede yap ı lacak ç al ış ma ve incelemenin Tarifeler Dairesi Ba ş kanl ığı n ı n

g ö rev, yetki ve sorumlulu ğ u kapsam ı nda oldu ğ u, EPDK’ n ı n konuya ili ş kin olarak

daha ö nce yapm ış oldu ğ u herhangi bir inceleme, ç al ış ma veya al ı nm ış bir karar ı

bulunmamakla birlikte, ş u anda Rekabet Kurumu ile e ş anl ı olarak bir incelemenin

ba ş lat ı ld ığı, ancak hen ü z nihayete ermedi ğ i,

- Vergi istisnas ı uygulamas ı na dair di ğ er b ü t ü n d ü zenlemeleri yapmaya ve

akaryak ı t t ü rlerini belirlemeye yetkili kurumun Hazine ve Maliye Bakanl ığı oldu ğ u ifade edilmi ş ve ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lara vergiden istisna olacak ş ekilde motorin sat ışı yap ı lan s ı n ı r kap ı lar ı n ı n İ psala, Hamzabeyli, Kap ı kule, G ü rbulak, Pendik, Mersin ve Ç e ş me oldu ğ u belirtilerek, bayilerin sat ış fiyatlar ı ve edinme bedelleri g ö nderilmi ş tir.

I.5. De ğ erlendirme

(18) Kap ı kule, Hamzabeyli ve İ psala s ı n ı r kap ı lar ı nda Ö TV ve KDV’ den muaf bir ş ekilde akaryak ı t sat ışı faaliyeti g ö steren akaryak ı t bayilerinin a şı r ı fiyatlama yoluyla hakim durumlar ı n ı k ö t ü ye kulland ı klar ı ş eklindeki ba ş vuru konusu iddialar 4054 say ı l ı Rekabetin Korunmas ı Hakk ı nda Kanun’ un (4054 say ı l ı Kanun) 6. maddesi kapsam ı nda incelenmi ş tir. Bu do ğ rultuda, ilk olarak s ö z konusu akaryak ı t bayilerinin ilgili pazarlarda h â kim durumda olup olmad ığı n ı n tespit edilmesi gerekmektedir.

I.5.1 Hakim Durum Tespiti

(19) Dosya mevcudu bilgiler ç er ç evesinde ş ikayete konu olan İ psala, Kap ı kule, Hamzabeyli s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren akaryak ı t bayilerinin her birinin, ilgili ü r ü n pazar ı nda, yukar ı da yer verilen mevzuat h ü k ü mleri uyar ı nca bulunduklar ı s ı n ı r kap ı lar ı nda vergi istisnas ı kapsam ı nda sat ış ger ç ekle ş tiren ve bu konuda yetkili olan tek bayi olduklar ı g ö r ü lmektedir. Bu do ğ rultuda, haklar ı nda inceleme y ü r ü t ü len Ayt ü rk Petrol Ü r ü nleri Pazarlama A. Ş.’ nin (AYT Ü RK PETROL) İ psala s ı n ı r kap ı s ı nda, Can Enerji ve Akaryak ı t Ü r ü nleri Ltd. Ş ti. [9] (CAN ENERJ İ) ile Karacan Grup Enerji Akaryak ı t Petrol Ü r ü nleri Sanayi ve Ticaret A. Ş.’ nin (KARACAN ENERJ İ) Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı nda ve yine KARACAN ENERJ İ’ nin Hamzabeyli s ı n ı r kap ı s ı nda hakim durumda olduklar ı de ğ erlendirilmektedir.

I.5.2. A şı r ı Fiyat İ ddialar ı na İ li ş kin De ğ erlendirme

I.5.2.1. Rekabet Hukukunda A şı r ı Fiyatlama

(20) A şı r ı fiyat, pazar g ü c ü n ü n uygulanmas ı sonucunda s ü rekli olarak rekabet ç i d ü zeyin ö nemli ö l çü de ü zerinde belirlenen fiyat olarak tan ı mlanmaktad ı r. A şı r ı fiyatlama sonucunda rekabet ç i piyasalarda olu ş an t ü ketici fazlas ı n ı n bir k ı sm ı pazar g ü c ü n ü elinde bulunduran firmaya ü retici fazlas ı olarak ge ç mekte; bir k ı sm ı ise tamamen kaybolmaktad ı r.

(21) Rekabet hukuku uygulamalar ı n ı n t ü ketici refah ı odakl ı oldu ğ u g ö z ö n ü nde bulunduruldu ğ unda, s ö m ü r ü c ü nitelikteki davran ış lar i ç erisinde yer alan ve t ü ketici refah ı nda do ğ rudan bir kayba ve da ğı l ı m etkinsizli ğ ine yol a ç an a şı r ı fiyatlama

[9] CAN ENERJİ 0 2.06. 2018 tarihi itibar ıyla KARACAN ENERJİ’ye dev redilmiştir.

davran ışı n ı n, rekabet hukukunun temel ilgi alanlar ı ndan birini olu ş turdu ğ unu s ö ylemek m ü mk ü nd ü r. Ancak a şı r ı fiyatlamaya m ü dahale baz ı tart ış malar ı da beraberinde getirmekte; baz ı rekabet hukuku sistemlerinde ihlal olarak nitelendirilen a şı r ı fiyatlama, baz ı sistemlerde ise hukuka uygun kabul edilmektedir. Bu tart ış malar ı n kavramsal ve uygulamaya y ö nelik oldu ğ u g ö r ü lmektedir.

(22) Kavramsal olarak de ğ erlendirildi ğ inde, tekel g ü c ü ne sahip olan veya h â kim durumda bulunan te ş ebb ü slerin fiyat belirleyici konumda bulunduklar ı ve fiyatlar ı n ı kendi maliyet yap ı lar ı na g ö re belirledikleri y ö n ü nde yap ı lan tan ı mlamalar dikkate al ı nacak olursa [10], a şı r ı fiyatlama tekel g ü c ü ve h â kim durum kavramlar ı ndan ayr ı d üşü n ü lemeyecektir. Bu nedenle a şı r ı fiyatlamay ı yasaklama, belirli bir d ü zeyde pazar g ü c ü ne sahip olan te ş ebb ü slerin k â r maksimizasyonu davran ış lar ı n ı yasaklama sonucunu do ğ urabilecektir. Uygulamaya y ö nelik olarak yap ı lan tart ış malar ı n ise a şı r ı fiyatlaman ı n tan ı m ı nda yer alan “fiyat ı n s ü rekli bir bi ç imde ve ö nemli ö l çü de rekabet ç i fiyat ı n ü zerinde olmas ı” durumunun rekabet otoritelerince sa ğ l ı kl ı bir ş ekilde tespit edilip edilemeyece ğ i ile rekabet hukukunun a şı r ı fiyatlamaya m ü dahale etmede do ğ ru bir ara ç olup olmad ığı na ili ş kin oldu ğ u g ö r ü lmektedir.

(23) ABD’ de a şı r ı fiyatlamaya rekabet hukuku ç er ç evesinde m ü dahale edilmedi ğ i g ö r ü lmekte; AB rekabet hukukunun a şı r ı fiyatlama davran ışı na m ü dahale etmesinin yasal dayana ğı n ı ise Avrupa Birli ğ i’ nin İş leyi ş ine Dair Anla ş ma’ n ı n (AB İ DA) 102. maddesi olu ş turmaktad ı r. Bu maddede k ö t ü ye kullanma ö rnekleri aras ı nda say ı lan “Do ğ rudan ya da dolayl ı olarak haks ı z al ı m ya da sat ış fiyatlar ı uygulamak veya haks ı z ticari ko ş ullar ö ne s ü rmek” a şı r ı fiyatlamay ı da i ç ine alan bir ba ş l ı k olarak kabul edilmektedir. Ancak uygulamaya bak ı ld ığı nda bu k ö t ü ye kullanma halinin s ı n ı rl ı say ı da karara konu oldu ğ u g ö r ü lmektedir. Her iki hukuk sistemi uygulamas ı nda da pazar ı n k ı sa ya da orta vadede kendi kendini d ü zeltmesinin beklendi ğ i hallerde rekabet otoritelerinin a şı r ı fiyatlamaya m ü dahale etmemesi gerekti ğ i y ö n ü nde geni ş bir g ö r üş birli ğ i vard ı r. Bununla birlikte, y ü ksek giri ş engellerinin var oldu ğ u ve uzun d ö nemde rekabetin sa ğ lanamayaca ğı durumlarda d ü zenleme gere ğ inin ortaya çı kt ığı iki hukuk sisteminde de kabul edilmi ş tir.

(24) A şı r ı fiyatlamaya m ü dahale, beraberinde getirdi ğ i birtak ı m sak ı ncalar nedeniyle tart ış malara konu olmaktad ı r. Bu sak ı ncalar, y ü ksek fiyatlar ı n sa ğ layaca ğı pazara yeni giri ş lerin engellenmesi, yat ı r ı m ve inovasyon g ü d ü s ü n ü n azalt ı lmas ı ile rekabet otoritelerinin uygulamada kar şı la ş abilece ğ i a şı r ı fiyat tespitinde yap ı labilecek hatalar, yapt ı r ı m ve tedbir uygulamalar ı n ı n neden olabilece ğ i zararlar olarak kar şı m ı za çı kmaktad ı r. Bu nedenle a şı r ı fiyatlama yoluyla h â kim durumun k ö t ü ye kullan ı ld ığı sonucuna ula ş abilmek i ç in pazara ili ş kin a ş a ğı daki fakt ö rlerin de de ğ erlendirilmesi gerekmektedir:

- Pazar paylar ı ve pazardaki yo ğ unla ş ma oranlar ı,

- Pazara giri ş ya da pazarda geni ş leme engelleri (yasal engeller, kapasite

s ı n ı rlamalar ı, kapsam ve ö l ç ek ekonomileri, mutlak maliyet avantajlar ı, anahtar

girdiye ayr ı cal ı kl ı eri ş im, y ü ksek derecede geli ş mi ş da ğı t ı m ve sat ış a ğı, yerle ş ik

firman ı n pozisyonu -tecr ü be, şö hret ve kapasitesi- ve ş ebeke etkisi, uzun s ü reli

stratejik engeller gibi di ğ er stratejik engeller),

10 Amerika Birleşik Devletleri (ABD) rekabet hukukunda Sherman Antitröst Yasası’nda tekel gücü fiyatları kontrol etme ya da rekabeti engelleme gücü olarak tanımlanmakta; Avrupa Birliği (AB) rekabet hukukunda ise hakim durum teşebbüse rakiplerinden, müşterilerinden ve nihai olarak tüketicilerinden önemli ölçüde bağımsız davranma gücü vererek ilgili pazardaki etkin rekabeti önleme olanağı sağlayan ekonomik güce sahip olmak şeklinde tanımlanmaktadır.

- Al ı c ı g ü c ü.

(25) A şı r ı fiyatlamaya ili ş kin yap ı lan tart ış malardan bir di ğ eri ise sekt ö rel d ü zenlemenin bulunmas ı durumunda rekabet otoritelerinin a şı r ı fiyatlama davran ış lar ı na m ü dahale edip etmeyece ğ idir. İ ki y ö nde de g ö r üş lerin bulundu ğ u g ö r ü lmekle birlikte, sekt ö rel d ü zenlemelerin ba ş ar ı s ı zl ığı nedeniyle a şı r ı fiyatlaman ı n ger ç ekle ş mesi halinde rekabet otoritesinin m ü dahalede bulunmak yerine, rekabet savunuculu ğ u ç er ç evesinde ilgili otoriteye bu y ö ndeki g ö r üş lerini iletmesi gerekti ğ ini savunanlar da bulunmaktad ı r.

(26) T ü m bu tart ış malar ç er ç evesinde, a şı r ı fiyat ı n tan ı mlanmas ı na ve tespitine ili ş kin hukuki ç er ç evenin al ı nan kararlarla ç izildi ğ i g ö r ü lmektedir. ABAD United Brands karar ı nda 11,12, “h â kim durumdaki te ş ebb ü s ü n bu durumdan kaynaklanan, normal ve yeterli derecede etkin rekabetin olmas ı halinde elde edemeyece ğ i ticari faydalar ı elde edebilece ğ i imkanlardan faydalan ı p faydalanmad ığı n ı n belirlenmesi” nin ö nemine vurgu yapm ış ve “sunulan ü r ü n ü n ekonomik de ğ erine k ı yasla a şı r ı” fiyat uygulaman ı n bir k ö t ü ye kullanma hali oldu ğ unu belirtmi ş tir. Buradan yola çı karak h â kim durumda bulunan bir te ş ebb ü s ü n rekabet ç i ş artlarda uygulayamayaca ğı ve sundu ğ u ü r ü n ü n/hizmetin ekonomik de ğ erinin ö nemli ö l çü de ü zerinde olan fiyatlar ı n rekabet hukuku anlam ı nda a şı r ı fiyat olarak de ğ erlendirilece ğ i s ö ylenebilecektir.

(27) A şı r ı fiyat ı n tespitine y ö nelik yap ı lan de ğ erlendirmelerde “ekonomik de ğ er testi” nin (EDT) uygulamalar ı n temelini olu ş turdu ğ u, daha sonra geli ş tirilen y ö ntemlerin ise EDT ile ç izilen temel ç er ç eveye dayand ığı g ö r ü lmektedir. İ ki a ş amal ı bir test olan EDT’ nin ilk a ş amas ı nda incelemeye konu ü r ü n/hizmet fiyat ı ile maliyeti kar şı la ş t ı r ı lmakta, ikinci a ş amada ise incelenen fiyat kendi i ç inde ya da rakip ü r ü n/hizmet fiyatlar ı ile k ı yaslanmaktad ı r. Fiyat-maliyet kar şı la ş t ı rmas ı nda, bir ü r ü n/hizmetin sunulmas ı i ç in katlan ı lan maliyetler ile sat ış fiyat ı aras ı ndaki fark de ğ erlendirilmekte ve bir te ş ebb ü s ü n ne oranda k â r elde etti ğ i tespit edilmektedir. Bu yakla şı mda maliyetin ve ü zerine eklenen makul k â r marj ı n ı n toplam ı n ı a ş an fiyatlar ı n a şı r ı oldu ğ u kabul edilmektedir. Ancak ekonomik de ğ erin yaln ı zca katlan ı lan maliyetler gibi arz y ö nl ü fakt ö rlerle hesaplanmas ı durumunda, talep gibi maliyet d ışı unsurlar ı n g ö z ard ı edilmesi eksik de ğ erlendirmelere yol a ç abilmektedir.

(28) EDT’ nin ilk a ş amas ı nda ya ş anan zorluklardan bir di ğ eri ise ne ö l çü de bir k â r marj ı n ı n a şı r ı olaca ğı n ı n belirlenmesidir. Faaliyet g ö sterilen sekt ö r ü n ö zellikleri, yat ı r ı m miktar ı, bat ı k maliyetler ve f ı rsat maliyetleri gibi fakt ö rler makul k â r marj ı n ı n hesaplanmas ı nda g ö z ö n ü nde bulundurulmal ı d ı r. Ancak t ü m bu hususlar g ö z ö n ü nde bulunduruldu ğ unda, fiyat-maliyet kar şı la ş t ı rmas ı n ı n her zaman ve her sekt ö r i ç in do ğ ru sonu ç lar veremeyece ğ i a çı kt ı r. Bu nedenle, a şı r ı fiyat tespitinde ilk a ş amada ula şı lan sonu ç lar ı n tek ba şı na yeterli olamamas ı nedeniyle ikinci a ş amada elde edilen bulgularla birlikte de ğ erlendirilmesi gerekmektedir.

(29) Fiyat k ı yaslamas ı n ı n konu oldu ğ u ikinci a ş amada, ü r ü n/hizmet fiyat ı te ş ebb ü s ü n hem kendi fiyat ı ile hem rakip te ş ebb ü s fiyatlar ı ile kar şı la ş t ı r ı lmaktad ı r. Bu kapsamda rakipler/pazarlar aras ı nda fiyat kar şı la ş t ı rmas ı, co ğ rafi fiyat kar şı la ş t ı rmas ı ve zaman 11 Case 27/76 United Brands Company v. Commision (1978) ECR 207.

[12] United Brands kararında, Komisyon’un Chiquita kararına karşı yapılan temyiz başvurusu değerlendirilmiştir. Komisyon, söz konusu kararında, Chiquita markalı muzların sağlayıcısı olan ve Belçika, Lüksemburg, Danimarka, Almanya, İrlanda ve Hollanda’dan oluşan ilgili pazarda hâkim durumda olduğu tespit edilen United Brands’in hakim durumunu yeniden satış koşullarını belirlemek, fiyat ayrımcılığı yapmak, mal vermeyi reddetmek ve haksız satış fiyatları uygulamak suretiyle kötüye kullandığına hükmetmiştir. ABAD, Komisyon kararının haksız satış fiyatlarına ilişkin kısmını delil yetersizliğinden dolayı bozmuş, diğer üç ihlale ilişkin kısmını onamıştır.

i ç erisinde fiyat kar şı la ş t ı rmas ı y ö ntemleri uygulanmaktad ı r. Bu a ş amada fiyat d ü zeylerinin k ı yaslanmas ı esas olmakla birlikte, k â r marjlar ı n ı n k ı yaslanmas ı s ö z konusu olabilmektedir. Kendi fiyatlar ı ile yap ı lan k ı yaslamada, te ş ebb ü s ü n farkl ı co ğ rafi b ö lgelerde, farkl ı m üş teri gruplar ı na ve farkl ı zaman dilimlerinde uygulad ığı fiyatlar kar şı la ş t ı r ı labilmektedir.

(30) A şı r ı fiyat kavram ı na ve tespitine y ö nelik Kurul kararlar ı incelendi ğ inde ise; hakim durumda bulunan bir te ş ebb ü s ü n rekabet ç i ş artlarda uygulayamayaca ğı ve sundu ğ u ü r ü n ü n ü /hizmetin ekonomik de ğ erinin ö nemli ö l çü de ü zerinde olan fiyatlar ı n rekabet hukuku anlam ı nda a şı r ı fiyat olarak de ğ erlendirildi ğ i g ö r ü lmektedir. Kurulun bug ü ne kadar izledi ğ i yakla şı m, a şı r ı fiyata ancak s ı n ı rl ı baz ı ko ş ullar alt ı nda rekabet hukuku ç er ç evesinde m ü dahale edilmesi gerekti ğ ini i ş aret etmektedir. Bu yakla şı m ı n alt ı nda yatan gerek ç e, m ü dahale sonucunda te ş ebb ü slerin k â rlar ı n ı n s ı n ı rlanacak olmas ı nedeniyle pazara yeni giri ş lerin ve pazarda yat ı r ı mlar ı n engellenmesi gibi pazar ı n i ş leyi ş ine ili ş kin sak ı ncalar ve rekabet otoritelerinin a şı r ı fiyatlaman ı n tespiti ve a şı r ı fiyatlamaya m ü dahale y ö ntemindeki hata riskidir.

(31) Kurulun 06.04.2001 tarihli ve 01-17/150-39 say ı l ı BELKO karar ı [13], a şı r ı fiyatlamadan dolay ı ihlal tespit edilerek cezai yapt ı r ı m uygulanan ilk karard ı r. S ö z konusu kararda a şı r ı fiyatlaman ı n 4054 say ı l ı Kanun kapsam ı nda ele al ı nmas ı na y ö nelik yap ı lan de ğ erlendirmeler ş u ş ekildedir:

“Uygulamada Kanun'da ö ng ö r ü lenlerden ba ş ka bir tak ı m k ö t ü ye kullanma halleri

benimsenebilece ğ ine g ö re, tekelci fiyat ı n da bunlardan biri olmamas ı i ç in bir

sebep bulunmamaktad ı r.

… tekelci fiyat tekelden kaynaklanan sosyal maliyetin temel sebeplerinden biridir

ve e ğ er anti-tekel h ü km ü yle izlenen ama ç tekelden kaynaklanan olumsuzluklar ı n

bertaraf edilmesi ise, bu uygulaman ı n yasaklama kapsam ı nda kabul edilmesi

do ğ al bir netice olarak kar şı m ı za çı kmaktad ı r. Nitekim anlam ı itibar ı yla k ö t ü ye

kullanma kavram ı na tekelci fiyatlamadan belki de daha uygun bir ö rnek davran ış

bi ç imi bulmak g üç t ü r...

Her ne kadar fiyatlara m ü dahale mercii olmasa da Rekabet Kurumu, gerek

s ö m ü r ü c ü gerekse d ış lay ı c ı sonu ç lar do ğ ursun hakim durumdaki te ş ebb ü slerin

bu t ü r uygulamalar ı kar şı s ı nda ö nlem alma zorunlulu ğ unda olan yegane Kurum

olarak kar şı m ı za çı kmaktad ı r.”

(32) Yap ı lan bu de ğ erlendirme ile a şı r ı fiyat uygulamas ı n ı n 4054 say ı l ı Kanun kapsam ı nda ele al ı nmas ı gereken bir k ö t ü ye kullanma hali olarak kabul edildi ğ i g ö r ü lmektedir. İ lgili kararda a şı r ı fiyat ı n tespitinde EDT esas al ı nm ış, di ğ er co ğ rafi pazarlardaki sat ış fiyatlar ı ile kar şı la ş t ı rarak BELKO’ nun fiyatlar ı n ı n %50-60 oran ı nda daha y ü ksek oldu ğ u tespit edilmi ş ve yap ı lan de ğ erlendirme sonucunda BELKO’ nun a şı r ı y ü ksek fiyat uygulayarak hakim durumunu k ö t ü ye kulland ığı na karar verilmi ş tir. Dan ış tay 10. Dairesi BELKO karar ı n ı onam ış t ı r [14]. Benzer ş ekilde, HAVA Ş [15] 13 Söz konusu kararda, Ankara ilinde kömür ithalatı ve satışı hakkını münhasıran elinde bulunduran bir belediye teşebbüsü olan BELKO’nun Ankara ısınma amaçlı kömür pazarındaki hakim durumunu aşırı fiyat uygulayarak kötüye kullandığı iddiası incelenmiştir.

14 Danıştay 10. Dairesi, E: 2001/4817, K: 2003/4770 sayılı kararında, aşırı fiyat uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında ele alınabileceğine hükmetmiş; “rekabet koşullarının bulunmadığı, piyasanın kendi kendini düzeltemediği, aşırı fiyatlandırmanın yeni girişleri teşvik etmediği, giriş engellerinin bulunduğu, bilgi akışının tam ve homojen olmadığı bir ekonomide… [aşırı fiyat] gibi istismar edici eylemlere rekabet kuralları aracılığıyla müdahale edilebileceğini” ifade etmiştir. 15 03.01.2008 tarihli ve 08-01/5-4 sayılı Kurul kararı.

karar ı nda da “ü r ü n ü n ekonomik de ğ eriyle kabul edilebilir bir ekonomik ba ğı bulunmayan a şı r ı fiyat” hakim durumun k ö t ü ye kullan ı lmas ı olarak de ğ erlendirilmi ş tir.

(33) A şı r ı fiyat tespitinde ü r ü n ü n ekonomik de ğ eri ile fiyat ı aras ı ndaki ili ş kinin belirlenmesinde ise Kurul fiyat kar şı la ş t ı rmas ı ve fiyat-maliyet analizinden olu ş an iki a ş amal ı bir test benimsemekte; ancak AB yakla şı m ı ndan farkl ı olarak fiyat kar şı la ş t ı rmas ı na ö ncelik vererek, fiyat-maliyet analizini maliyetlerin kesin olarak hesaplanabildi ğ i durumlarda kullanmaktad ı r. Bu do ğ rultuda BELKO karar ı nda, Kurul maliyetlere ili ş kin kapsaml ı bir analiz ger ç ekle ş tirmi ş ve finansman maliyeti de dahil olmak ü zere ş irketin t ü m muhasebe kaynakl ı maliyetlerini dikkate alm ış t ı r. TEDA Ş [16] karar ı nda ise fiyat-k â r marj ı analizi ger ç ekle ş tirilmi ş ve muhasebe temelli toplam maliyetler dikkate al ı narak hesaplanan ortalama birim maliyet ile genel ortalama fiyatlar kar şı la ş t ı r ı lm ış t ı r. Yap ı lan analizde, elektrik fiyatlar ı ndaki art ış enflasyon oran ı yla k ı yaslanm ış, ayr ı ca OECD ü lkeleri ile T ü rkiye elektrik fiyatlar ı kar şı la ş t ı r ı lm ış t ı r.

(34) BELKO karar ı nda tespit edilen %50-60 oran ı ndaki fiyat fark ı do ğ rultusunda, MTS karar ı nda [17] a şı r ı fiyat ı n tespitine ili ş kin olarak fiyat k ı yaslamas ı yap ı lm ış ancak %25- 30 aral ığı nda olan fiyat farkl ı l ığı a şı r ı fiyat tespiti i ç in yeterli bulunmam ış; Biletix karar ı nda [18] da a şı r ı fiyat ı n tespiti i ç in %11-18 aral ığı nda olan marj ı n a şı r ı olmad ığı de ğ erlendirilmi ş tir.

(35) Ö te yandan Kurul, BOTA Ş -EGO- İ ZGAZ- İ GDA Ş karar ı nda [19] d ü zenlemeye tabi olan pazarlar bak ı m ı ndan a şı r ı fiyatlama de ğ erlendirmesi yapmamay ı tercih etmi ş, te ş ebb ü slerin a şı r ı fiyatlama davran ış lar ı na m ü dahele edebilmek i ç in fiyat serbestine sahip olmalar ı gerekti ğ i y ö n ü nde bir de ğ erlendirme yapm ış t ı r. İ ncelemeye konu olan te ş ebb ü slerin do ğ al gaz sat ış fiyatlar ı n ı n alt ve ü st limitlerinin ilgili bakanl ı k taraf ı ndan belirlenmesi nedeniyle fiyat serbestisine sahip olmad ı klar ı de ğ erlendirilerek, a şı r ı fiyatlaman ı n s ö z konusu olmad ığı na karar verilmi ş tir.

(36) Ancak Kurul ASK İ -2 karar ı nda [20], d ü zenlemeye tabi bir pazar olmas ı ve fiyat ı n tespit y ö netimine ili ş kin bir d ü zenleme bulundu ğ u halde; fiyatlar ı n a şı r ı olabilece ğ i de ğ erlendirmesini yaparak, ilgili d ü zenlemenin uygun olmad ığı ve a şı r ı fiyat d ü zeylerinin ö n ü ne ge ç ecek ş ekilde yeniden tanzim edilmesi gerekti ğ i y ö n ü nde g ö r üş g ö nderilmesine karar vermi ş tir.

(37) Kurulun a şı r ı fiyat tespitinde bulundu ğ u bir di ğ er ö nemli karar ise T Ü PRA Ş karar ı d ı r [21]. Kararda, T Ü PRA Ş taraf ı ndan uygulanan rafineri sat ış fiyatlar ı (RSF), en yak ı n eri ş ilebilir d ü nya serbest piyasa fiyat olu ş umu olarak kabul edilen Platts İ talya CIF Med fiyatlar ı ve T Ü PRA Ş’ı n ihracat fiyatlar ı ile kar şı la ş t ı r ı lm ış t ı r. RSF’ nin Platts İ talya CIF Med fiyatlar ı ile kar şı la ş t ı r ı lmas ı sonucunda; 11.10.2008-01.01.2009 tarihleri aras ı nda ortalama RSF’ nin, ortalama Platts İ talya CIF Med fiyatlar ı ndan benzinde %14,5 ve motorinde %15 oran ı nda daha y ü ksek oldu ğ u g ö r ü lm üş t ü r. RSF ile ihracat fiyatlar ı n ı n kar şı la ş t ı r ı lmas ı sonucunda ise; 2008’ in son üç ay ı nda RSF ile ihracat fiyatlar ı aras ı ndaki fark ı n kur ş unsuz benzinde %20-30, motorinde ise %20 oran ı na kadar çı kt ığı tespit edilmi ş tir. Yap ı lan de ğ erlendirmede, inceleme konusu akaryak ı t ü r ü nlerinin t ü m sekt ö rleri etkileyen ö nemli bir maliyet kalemini olu ş turdu ğ u, 16 30.04.2002 tarihli ve 02-26/262-102 sayılı Kurul kararı.

17 26.05.2006 tarihli ve 06-36/462-124 sayılı Kurul kararı.

18 01.03.2007 tarihli ve 07-18/164-54 sayılı Kurul kararı.

19 08.03.2002 tarihli ve 02-13/127-54 sayılı Kurul kararı.

20 20.12.2006 tarihli ve 06-92/1176-354 sayılı Kurul kararı.

21 17.04.2014 tarihli ve 14-03/60-24 sayılı Kurul kararı.

hane halk ı t ü ketim harcamalar ı nda ve t ü ketici fiyatlar ı endeksinde ö nemli bir paya sahip oldu ğ unun dikkate al ı nmas ı gerekti ğ i vurgulanm ış t ı r. Sonu ç olarak, T Ü PRA Ş’ı n h â kim durumda oldu ğ u kur ş unsuz benzin toptan sat ışı ve motorin toptan sat ışı pazarlar ı nda 11.10.2008-01.01.2009 tarihleri aras ı nda fiyatland ı rma davran ış lar ı ile h â kim durumunu k ö t ü ye kulland ığı na ve b ö ylelikle 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesini ihlal etti ğ ine karar verilmi ş tir.

I.5.2.2. A şı r ı Fiyatlama Kapsam ı nda Akaryak ı t Bayilerinin Fiyatlar ı na İ li ş kin Yap ı lan İ nceleme, Tespit ve De ğ erlendirmeler

(38) A şı r ı fiyatlamaya ili ş kin yap ı lacak inceleme kapsam ı nda, ö ncelikle Kap ı kule, Hamzabeyli ve İ psala s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren akaryak ı t bayileri taraf ı ndan Ö TV ve KDV’ den muaf bir ş ekilde sat ışı ger ç ekle ş tirilen motorinin edinme bedeli de dikkate al ı narak k â r marj ı oranlar ı hesaplanm ış, daha sonra, elde edilen veriler di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı nda benzer bir ş ekilde sat ışı ger ç ekle ş tirilen motorin sat ış fiyatlar ı ve marj oranlar ı ile kar şı la ş t ı r ı lm ış t ı r. Ba ş vuru kapsam ı nda a şı r ı fiyatlama iddialar ı n ı n 2018 y ı l ı na dair oldu ğ u anla şı ld ığı ndan, inceleme 01.01.2018 ile 31.01.2019 tarihlerini kapsayan d ö neme y ö nelik olarak yap ı lm ış t ı r.

(39) Buna g ö re, İ psala s ı n ı r kap ı s ı nda faaliyet g ö steren AYT Ü RK PETROL’ü n 01.01.2018 ile 31.01.2019 tarihleri aras ı nda motorine ili ş kin vergi istisnas ı kapsam ı nda uygulad ığı sat ış fiyatlar ı, ü r ü n edinme bedelleri ve olu ş an marj oranlar ı Grafik 1’ de g ö sterilmektedir. AYT Ü RK PETROL’ü n marj oran ı n ı n, 396 g ü nl ü k bu d ö nemin iki g ü n ü nde (…..) olu ş tu ğ u, 359 g ü n ü nde (…..) ile (…..) aral ığı nda kald ığı, 35 g ü n ü nde ise (…..) ile (…..) aras ı nda seyretti ğ i g ö r ü lmektedir. İ ncelenen d ö nem i ç erisinde minimum (…..) ve maksimum (…..) olan marj oran ı n ı n ortalamas ı ise (…..) olarak ger ç ekle ş mi ş tir.

Grafik-1: İpsala Sınır Kapısında AYTÜRK PETROL’ün Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: Opet Petrolcülük A.Ş. (OPET) tarafından gönderilen cevabi yazı.

(40) Hamzabeyli s ı n ı r kap ı s ı nda faaliyet g ö steren KARACAN ENERJ İ’ nin, incelemeye konu d ö nemde motorine ili ş kin vergi istisnas ı kapsam ı nda uygulad ığı sat ış fiyatlar ı, ü r ü n edinme bedelleri ve olu ş an marj oranlar ı Grafik 2’ de g ö sterilmektedir. KARACAN ENERJ İ’ nin marj oranlar ı n ı n, 396 g ü nl ü k bu d ö nemin yedisinde (…..) ger ç ekle ş ti ğ i, 370 g ü nde (…..) ile (…..) oran ı nda kald ığı, 19 g ü nde ise (…..)’ in ü zerine çı kt ığı anla şı lmaktad ı r. Bununla birlikte, (…..) ile (…..) aral ığı nda seyreden marj oran ı n ı n ortalamas ı ise (…..) olarak ger ç ekle ş mi ş tir.

Grafik-2: Hamzabeyli Sınır Kapısında KARACAN ENERJİ’nin Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET tarafından gönderilen cevabi yazı.

(41) Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı nda faaliyet g ö steren CAN ENERJ İ ile KARACAN ENERJ İ’ nin s ö z konusu d ö nemde motorine ili ş kin vergi istisnas ı kapsam ı nda uygulad ığı sat ış fiyatlar ı, ü r ü n edinme bedelleri ve olu ş an marj oranlar ı Grafik 3’ te g ö sterilmektedir. Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı nda olu ş an marj oranlar ı n ı n, incelenen 396 g ü nl ü k d ö nemin 282’ sinde (…..) ile (…..) aras ı nda kald ığı, 114’ü nde ise (…..)’ i ge ç ti ğ i g ö r ü lmektedir. (…..) ile (…..) aral ığı nda seyreden marj oran ı n, ortalamas ı ise (…..)’ d ı r.

Grafik-3: Kapıkule Sınır Kapısında CAN ENERJİ ve KARACAN ENERJİ’nin Satış Fiyatları (TL/lt), Edinme Bedelleri (TL/lt) ve Marj Oranları

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: Petol Ofisi A.Ş. (PO) tarafından gönderilen cevabi yazı.

(42) Yukar ı da yer verilen grafikler de dikkate al ı narak yap ı lacak de ğ erlendirmeye ge ç meden ö nce, incelenen te ş ebb ü slerin fiyat serbestisine sahip olup olmad ı klar ı analiz edilmi ş tir. İ ncelemeye konu olan s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren akaryak ı t bayilerinin Ö TV ve KDV’ den muaf bir ş ekilde ger ç ekle ş tirecekleri motorin sat ışı kapsam ı nda uygulayacaklar ı sat ış fiyat ı na ili ş kin mevzuat h ü k ü mleri incelendi ğ inde, buna y ö nelik ilgili d ü zenlemenin sat ış fiyat ı n ı n, ü r ü n ü n edinme bedelinin %8 fazlas ı n ı a ş amayaca ğı ş eklinde oldu ğ u g ö r ü lmektedir. Bu d ü zenleme haricinde ise akaryak ı t bayilerinin faaliyetleri kapsam ı nda sat ış fiyatlar ı n ı belirlemelerine ili ş kin herhangi bir m ü dahalenin bulunmad ığı anla şı lm ış t ı r.

(43) Bununla birlikte, Grafik1, 2 ve 3 incelendi ğ inde, İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren bayilerin incelenen s ü re i ç erisinde s ı ras ı yla ortalama (…..), (…..) ve (…..) marj oranlar ı yla ç al ış t ı klar ı; bu d ö nem i ç erisinde zaman zaman marj oranlar ı n ı n g ü nl ü k bazda %15-20 aral ığı na çı kt ığı, baz ı d ö nemlerde ise eksi y ö nde seyretti ğ i g ö r ü lmektedir.

(44) Daha ö nce de belirtildi ğ i ü zere a şı r ı fiyat de ğ erlendirmesinde ne ö l çü de bir k â r marj ı n ı n a şı r ı olaca ğı konusunda her durumda ge ç erli tek bir orandan bahsedilememektedir. Bu nedenle, yukar ı da yer verilen sat ış fiyat ı -edinme bedeli analizinin a şı r ı fiyat analizinde tek ba şı na yeterli olmad ığı de ğ erlendirilmektedir. Dolay ı s ı yla, İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı nda uygulanan sat ış fiyatlar ı ve olu ş an marj oranlar ı yla di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren bayilerce uygulanan sat ış fiyatlar ı ve olu ş an marj oranlar ı kar şı la ş t ı r ı lm ış t ı r.

(45) EPDK taraf ı ndan g ö nderilen cevabi yaz ı da ihra ç mal ı ta şı yan ara ç lara vergiden istisna olacak ş ekilde motorin sat ışı yap ı lan di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı n ı n G ü rbulak, Pendik, Mersin ve Ç e ş me oldu ğ u belirtilmi ş tir. Grafik 4’ te b ü t ü n s ı n ı r kap ı lar ı ndaki sat ış fiyatlar ı bir arada verilmektedir.

Grafik-4: Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt)

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, Shell & Turcas Petrol A.Ş. (SHELL) ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

(46) Bu verilere g ö re, dosya kapsam ı nda incelenmekte olan İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı nda uygulanan sat ış fiyatlar ı, di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı ndaki sat ış fiyatlar ı na benzer bir e ğ ilime sahip olmakla birlikte, ö zellikle 2018’ in ikinci yar ı s ı nda fiyatlar aras ı ndaki fark art ış g ö stermektedir. Her ne kadar sat ış fiyatlar ı n ı n kar şı la ş t ı r ı lmas ı a şı r ı fiyatlamaya ili ş kin yap ı lan analizlerde ö nemli bir y ö ntem olsa da, incelenen te ş ebb ü slerin maliyetlerinin (bu dosya kapsam ı nda edinme bedellerinin) farkl ı la ş mas ı halinde yan ı lt ı c ı sonu ç lar verebilecektir. Bu noktada marj oranlar ı n ı n kar şı la ş t ı r ı lmas ı n ı n daha sa ğ l ı kl ı sonu ç lar sa ğ layaca ğı de ğ erlendirilmektedir. Daha detayl ı bir analiz ger ç ekle ş tirmek amac ı yla a ş a ğı da s ı ras ı yla İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı ndaki sat ış fiyatlar ı ve olu ş an marj oranlar ı, di ğ er kap ı lardaki fiyatlar ve marj oranlar ı ile k ı yaslanm ış t ı r.

Grafik-5: İpsala Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

Grafik-6: İpsala Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar

(47) Grafik 5’ te yer alan bilgiler kapsam ı nda İ psala s ı n ı r kap ı s ı nda AYT Ü RK PETROL taraf ı ndan uygulanan sat ış fiyatlar ı n ı n, incelenen d ö nem i ç erisinde di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı nda uygulanan sat ış fiyatlar ı ndan ortalama (…..) oran ı nda daha y ü ksek oldu ğ u anla şı lmaktad ı r. Ö te yandan, incelenen d ö nem i ç erisindeki ortalama marj oranlar ı k ı yasland ığı nda ise bu oran ı n İ psala’ da (…..) iken, Ç e ş me’ de (…..), Pendik’ te (…..), Mersin’ de (…..) ve G ü rbulak’ ta (…..) oldu ğ u g ö r ü lmektedir.

Grafik-7: Hamzabeyli Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

Grafik-8: Hamzabeyli Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

(48) Grafik 7’ de g ö r ü ld üğü ü zere, Hamzabeyli s ı n ı r kap ı s ı nda KARACAN ENERJ İ taraf ı ndan uygulanan sat ış fiyatlar ı, di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı ile paralellik g ö stermekte olup,

incelenen d ö nem i ç erisinde di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı nda uygulanan sat ış fiyatlar ı n ı n ortalamas ı ndan (…..) oran ı nda daha y ü ksek ger ç ekle ş mi ş tir. Ö te yandan, Hamzabeyli kap ı s ı nda (…..) ş eklinde olu ş an ortalama marj oran ı n ı n ise Ç e ş me’ de (…..), Pendik’ te (…..), Mersin’ de (…..) olarak ger ç ekle ş en marj oranlar ı n ı n alt ı nda oldu ğ u g ö r ü lmektedir.

Grafik-9: Kapıkule Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Vergi İstisnası Kapsamında Uygulanan Motorin Satış Fiyatları (TL/lt) Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

Grafik-10: Kapıkule Sınır Kapısı ile Diğer Sınır Kapılarında Oluşan Marj Oranları Kıyaslaması

(…..T İ CAR İ SIR…..)

Kaynak: OPET, PO, SHELL ve EPDK tarafından gönderilen cevabi yazılar.

(49) Son olarak Kap ı kule s ı n ı r kap ı s ı na bak ı ld ığı nda, uygulanan sat ış fiyatlar ı n ı n di ğ er kap ı lardaki fiyatlardan ortalama (…..) oran ı nda daha y ü ksek oldu ğ u anla şı lmaktad ı r. Bununla birlikte, (…..)’ l ı k ortalama marj oran ı n ı n ise Ç e ş me’ de (…..), Pendik’ te (…..), Mersin’ de (…..) olarak ger ç ekle ş en marj oranlar ı na olduk ç a yak ı n oldu ğ u g ö r ü lmektedir.

(50) Bu noktada dikkat ç eken husus G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı nda uygulanan sat ış fiyatlar ı ve marj oranlar ı n ı n t ü m grafiklerde di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı na k ı yasla daha d üşü k olmas ı, hatta marj oranlar ı n ı n incelenen s ü renin yar ı s ı ndan ç o ğ unda (…..) veya (…..) seyretmesidir. EPDK ve PO’ dan gelen bilgiler incelendi ğ inde, G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı nda faaliyet g ö steren akaryak ı t istasyonunun UND G ü rbulak G ü mr ü k İş letmeleri ve Yat ı r ı m A. Ş. taraf ı ndan i ş letildi ğ i g ö r ü lmektedir. Ba ş vuru sahibi de olan UND, “T ü rkiye kara nakliye sekt ö r ü n ü n her t ü rl ü sorununu ulusal ve uluslararas ı platformda çö zmek amac ı yla bir araya gelen sekt ö r temsilcileri taraf ı ndan” kurulmu ş bir meslek ö rg ü t ü olup, ü yelerinin en ö nemli gider kalemlerinin ba şı nda gelen akaryak ı t maliyetlerinin d üşü r ü lmesi amac ı yla ç e ş itli hizmetler sunmaktad ı r [22]. Dolay ı s ı yla, UND taraf ı ndan i ş letilen G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı ndaki akaryak ı t bayisinin di ğ er bayilere nazaran daha d üşü k marj oranlar ı ve daha d üşü k fiyatlarla sat ış yapmak ü zerine bir strateji benimsemi ş olabilece ğ i de ğ erlendirilmektedir. Bu do ğ rultuda, yap ı lacak k ı yaslamalarda bu hususun da g ö z ö n ü nde bulundurulmas ı ö nem ta şı maktad ı r. Nitekim G ü rbulak s ı n ı r kap ı s ı hari ç tutularak yap ı lan analizde İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı ndaki sat ış fiyatlar ı ile di ğ er kap ı lardaki ortalama sat ış fiyat ı aras ı ndaki farklar ı n yakla şı k (…..) oran ı nda azald ığı g ö r ü lmektedir.

(51) Yukar ı da yer verilen t ü m bu bilgiler ö zetlenecek olursa;

- İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren bayilerin

incelenen s ü re i ç erisinde sat ış fiyatlar ı ve edinme bedelleri dikkate al ı narak

olu ş turulan ortalama marj oranlar ı n ı n s ı ras ı yla (…..), (…..) ve (…..) olarak

[22] Bkz. https://www.und.org.tr/tr/8/hakkimizda

ger ç ekle ş ti ğ i, bu d ö nem i ç erisinde baz ı g ü nlerde marj oranlar ı n ı n negatif y ö nde

olu ş urken, baz ı g ü nlerde ise %15-20 aral ığı na çı kt ığı,

- İ ncelemeye konu olan bu üç s ı n ı r kap ı s ı ile di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı ndaki sat ış fiyatlar ı

incelendi ğ inde fiyatlarda ya ş anan de ğ i ş imlerin birbirlerine paralel oldu ğ u, sat ış

fiyatlar ı k ı yasland ığı nda ise İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule’ de uygulanan sat ış

fiyatlar ı n ı n di ğ er kap ı larda uygulanan ortalama sat ış fiyatlar ı ndan s ı ras ı yla (…..),

(…..) ve (…..) oran ı nda daha y ü ksek oldu ğ u,

- İ ncelenen d ö nem i ç erisindeki ortalama marj oranlar ı n ı n ise İ psala’ da (…..),

Hamzabeyli’ de (…..), Kap ı kule’ de (…..), Ç e ş me’ de (…..), Pendik’ te (…..),

Mersin’ de (…..) ve G ü rbulak’ ta (…..) oldu ğ u

g ö r ü lmektedir.

(52) Bu do ğ rultuda, ş ikayete konu olan İ psala, Hamzabeyli ve Kap ı kule s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren akaryak ı t bayilerine y ö nelik olarak gerek marj oranlar ı dikkate al ı narak yap ı lan analiz, gerekse di ğ er s ı n ı r kap ı lar ı nda faaliyet g ö steren bayilerin fiyatlar ı ve marj oranlar ı g ö z ö n ü ne al ı narak ger ç ekle ş tirilen kar şı la ş t ı rmalar ile ula şı lan sonu ç lar ı n a şı r ı fiyat iddias ı n ı desteklemedi ğ i de ğ erlendirilmektedir.

(53) Sonu ç olarak, Kap ı kule, Hamzabeyli ve İ psala s ı n ı r kap ı lar ı nda Ö TV ve KDV’ den muaf bir ş ekilde akaryak ı t sat ışı faaliyeti g ö steren akaryak ı t bayilerinin uygulad ı klar ı y ü ksek fiyatlarla 4054 say ı l ı Kanun’ un 6. maddesini ihlal ettikleri iddias ı na ili ş kin olarak soru ş turma a çı lmas ı na gerek bulunmad ığı kanaatine var ı lm ış t ı r.

J. SONUÇ

(54) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmamasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.