İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İDO)'deki İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul…

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan: Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI

Üyeler: Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.

Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B.RAPORTÖRLER: Serpil YANIK, Hale SAĞLAM, Zeynep ŞENGÖREN

C. BİLDİRİMDE

BULUNAN: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Kaynak Geliştirme ve

İştirakler Daire Başkanlığı

Fevzipaşa Cad. Emir Buhari Sok. No:4 34080 Fatih/İstanbul D. BAŞVURUDA

BULUNAN: Alpay ALKAN

Hayat Holding-Altunizade Mahir İz Cad. No:25 34662

Üsküdar/İstanbul

E. TARAFLAR: - Tepe İnşat Sanayi A.Ş., Akfen Holding A.Ş.-Souter

Investments LLP-Sera Gayrimenkul Yatırım ve İşletme A.Ş.

Ortak Girişim Grubu

Beytepeköyü Yolu Üzeri No:5 Bilkent/Ankara

- Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Kavacık Rüzgarlıbahçe 95. Sk. No:6 Beykoz/İstanbul

- İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Fevzipaşa Cad. Emir Buhari Sok. No:4 34080 Fatih/İstanbul

- İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri

Şahkulu Mah. Erkan-ı Harp Sok. No:2 Tünel 34420 Beyoğlu/

İstanbul

- İston İstanbul Beton Elemanları ve Hazır Beton Fabrikaları

Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Şevketiye Mah.İstasyon Cad. No:81 Yeşilköy-Bakırköy/İstanbul

- Hamidiye Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret A.Ş.

İstanbul Cd. No:112 Kemerburgaz Eyüp/İstanbul

- İstanbul Ulaşım Haberleşme ve Güvenlik Teknolojileri Sanayi

ve Ticaret A.Ş.

Cendere Yolu No.52 Bahçelievler/İstanbul

F. DOSYA KONUSU: İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (İDO)’deki İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Bağlı Kuruluşları ve İştiraklerine ait hisselerin tamamının blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.09.2010 tarih ve 7413 sayı ile giren başvuru ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), İDO’nun hisselerinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesine ilişkin bir ön bildirim yapmıştır. Anılan yazıda planlanan işlemin 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin

Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” hükümleri çerçevesinde incelenmesi talep edilmiştir.

12.11.2010 tarih ve B.50.0.REK.0.08.00.00-140-/2010-5628 sayılı mesleki daire görüşü ile 03.12.2010 tarih ve 9159 sayı ile Kurum kayıtlarına giren İBB'nin görüşü dikkate alınarak, 16.12.2010 tarih ve 10-78/1601-M sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve anılan İdare'ye bildirilmiştir.

Bu çerçevede, Kurum kayıtlarına en son 27.04.2011 tarih ve 3213 sayı ile giren ÖİB'nin izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 7. maddesi ile 2010/4 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 02.05.2011 tarih ve 2010-4-256/Öİ-11-187.SY sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 03.05.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-120.01.05/184 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

Öte yandan, Kuruma Alpay ALKAN tarafından yapılan 12.04.2011 tarih ve 2774 sayılı başvuruda, İDO ve İGDAŞ gibi şirketlerin tek başına faaliyet göstermesinin çok riskli olacağı, ikiye/üçe bölünerek satılmasının daha faydalı olacağı, Rekabet Kurumu’nun bu şekilde yönlendirme yapmasının etkili olacağı belirtilmektedir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,

İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A. Ş.’nin hisselerinin blok satış yöntemiyle özelleştirilmesi için yapılan ihale sonucunda; Kurumumuza bildirilmiş en yüksek teklif sahipleri olan, Tepe-Akfen-Souter-Sera Ortak Girişim Grubu ve Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. için 1998/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde Kurum’a yapılan izin başvurusunun, 4054 sayılı Kanun ve 2010/4 sayılı Tebliğ çerçevesinde değerlendirilmesi neticesinde;

- İlgili işlemin 1998/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca 4054 sayılı Kanun kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu,

- Teklif sahiplerinden herhangi birisinin İDO’yu devralmasının, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi kapsamında hâkim durum yaratılması veya hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağından anılan işleme izin verilmesinin yerinde olacağı ve

- Devir İle İlgili Alpay ALKAN tarafından yapılan başvuru hakkında ise Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı

görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

İDO’nun faaliyet alanları dikkate alınarak;

- Devredilmesi planlanan iç hatlar yolcu taşımacılığı hizmetleri bakımından ilgili ürün pazarı, farklı ulaşım olanakları ile ikame imkânları da göz önüne alınarak “yolcu taşımacılığı hizmeti pazarı”,

- Dış hatlar yolcu taşımacılığı hizmetleri bakımından, Bostancı-Yenikapı/Marmara-Avşa hattı dışındaki hatlarda deniz otobüsü seferleri bakımından ilgili pazar “deniz yolu ile yolcu taşımacılığı pazarı”, mezkûr hat içinse “İstanbul/Marmara-Avşa yolcu taşıma pazarı”,

olarak belirlenmiştir.

- İDO yolcu taşımacılığının yanı sıra hızlı feribot ve arabalı vapur ile yolcu ve araç taşımacılığı yapmaktadır. Bu ilgili pazar ise “arabalı vapur/feribot ve hızlı feribot ile yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti pazarı”dır.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

İlgili ürün pazarlarından iç hatlarda yolcu taşımacılığına ilişkin olarak kullanıcıların bu hatları şehir içinde bir noktadan diğer noktaya ulaşmak için talep ettikleri dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar İstanbul olması gerektiği düşünülmektedir. Alt pazarlar ise, - Bostancı – Kadıköy – Yenikapı – Bakırköy

- Bostancı – Kabataş

- Boğaz Hattı (Sarıyer – Beykoz – İstinye – Beşiktaş – Kabataş - Kadıköy)

- Pendik – Kartal – Maltepe – Bostancı – Kabataş – Bakırköy ve

- Adalar (Kabataş – Kınalı –Burgaz – Heybeli – Büyükada – Bostancı)

hatlarıdır.

Dış hatlardaki deniz otobüsü seferleri bakımından ise ilgili coğrafi pazarlar,

- İstanbul/Marmara – Avşa yolcu taşıma pazarı,

- İstanbul – Armutlu Tatil Köyü – Armutlu – Kumla – Gemlik,

- İstanbul – Çınarcık

- İstanbul – Bursa,

- Kartal - Yalova & Bostancı – Yalova

deniz yolu hatlarıdır.

Son olarak arabalı vapur ve hızlı feribotlar bakımından üç ilgili coğrafi pazar söz konusudur:

- İzmit Körfezi’nin kuzeyi ve güneyi arasında feribot taşımacılığı;

*otomobiller bakımından, aynı pazarda, Pendik-Yalova ve Eskihisar-Topçular hızlı feribot ve arabalı vapur hatları,

*ağır vasıtalar için sadece Eskihisar-Topçular hattı,

- Marmara Denizi’nin kuzeyi ve güneyi arasında feribot taşımacılığı;

*Yenikapı-Yalova ve Yenikapı-Bursa hızlı feribot hatları (Bursa müşterileri bakımından aynı ilgili coğrafi pazar),

*Yenikapı-Yalova hattı (Yalova müşterileri bakımından),

*Yenikapı-Bandırma ve Yenikapı-Bursa hatları (Bandırma müşterileri bakımından aynı ilgili coğrafi pazar),

- İstanbul içi feribot pazarı.

I.2. İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.

İDO, İstanbul'un deniz ulaşımına ve trafik sorununun çözümüne katkıda bulunmak amacıyla İBB tarafından 1987 yılında kurulmuştur.

İstanbul'un deniz ulaşımı, 1987 yılına kadar büyük ölçüde Türkiye Deniz İşletmeleri (TDİ) Şehir Hatları İşletmesi tarafından sağlanmıştır. Bu tarihte İBB tarafından İstanbul Ulaşım ve Ticaret A.Ş. kurulmuş ve böylelikle İstanbul’da deniz ulaşımı sağlayan ikinci bir kuruluş ortaya çıkmıştır. Daha sonra 1988 yılında şirkette unvan değişikliği yapılmış işletme, İDO - İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. adını almıştır.

2005 Şubat ayında; İBB, Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) ile bir protokol yaparak, Türkiye Şehir Hatları İşletmesini devralma iradesini ortaya koymuştur. Devralma işlemleri İBB adına İDO tarafından yürütülmüştür. Devralma işlemiyle birlikte İstanbul’da deniz ulaşımından sorumlu tek otorite İBB olmuş ve bu otorite de büyük ölçüde İDO’ya

devredilmiştir. İDO’nun özelleştirme öncesi hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmiştir:

İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri

(İETT) 5,6

İston İstanbul Beton Elemanları ve Hazır Beton

Fabrikaları Sanayi ve Ticaret A.Ş (İSTON) 0,0018

Hamidiye Kaynak Suları Sanayi Turizm ve Ticaret

A.Ş. 0,001

İstanbul Ulaşım Haberleşme ve Güvenlik

Teknolojileri Sanayi ve Ticaret A.Ş.(İSBAK) 0,0002

İDO’nun İBB haricindeki hissedarları İBB’nin iştirak ve bağlı kuruluşlardır. Bu şirketler belediye mevzuatı ve Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca varlıklarını sürdürmektedir.

İDO’nun özelleştirilmesi projesi kapsamında İDO tarafından yapılan şehir hatları seferlerinin diğer seferlerden ayrıştırılarak işletilmesini sağlamak üzere, İBB iştirakleri tarafından İstanbul Şehir Hatları Turizm San ve Tic. A.Ş. kurulmuş ve 2 Eylül 2010 tarihinde tescil edilmiştir. İşlem çerçevesinde 34 adet yolcu vapuru ve 49 şehir hatları iskelesi anılan şirkete devrolmuş ve bu şirket 1 Ekim 2010 tarihi itibariyle faaliyetlerine başlamıştır. Bu kapsamda, şehir hatları (Kadıköy- Eminönü, Karaköy- Kadıköy, Karaköy- Haydarpaşa, Üsküdar- Eminönü, Kadıköy- Beşiktaş, Kadıköy- Kabataş, Bostancı- Adalar, Kabataş- Kadıköy- Adalar, Haliç Hattı, Uzun Boğaz Turu, Kısa Boğaz Turu ve Mehtap Gezisi hatları) ile Anadolu Hisarı, Anadolu Kavağı, Arnavutköy, Ayvansaray, Balat, Bebek, Beşiktaş, Barbaros Hayrettin, Beykoz, Beylerbeyi, Bostancı, Burgazada, Büyükada, Büyükdere, Çengelköy, Çınarcık, Çubuklu, Eminönü Boğaz, Eminönü Haliç, Eminönü Kadıköy, Eminönü Üsküdar, Emirgan, Eyüp, Fener, Heybeliada, Hasköy, Haydarpaşa, İstinye, Kabataş, Kadıköy (Beşiktaş ve Adalar), Kadıköy (Eminönü ve Karaköy), Kandilli, Kanlıca, Karaköy, Kartal, Kasımpaşa, Kınalıada, Kuzguncuk, Küçüksu, Ortaköy, Paşabahçe, Poyrazköy, Rumeli Kavağı, Sarayburnu, Sarıyer, Sedef Adası, Sütlüce, Üsküdar (Eminönü ve Haliç) ve Yeniköy iskeleleri İBB iştiraki olan İstanbul Şehir Hatları Turizm San ve Tic. A.Ş.’ye devredilmiştir.

İstisna olarak şehir hatları seferleri arasında yer alan Sirkeci- Harem ile Eskihisar- Topçular hatları, iskeleleri ve bu hatta faaliyet gösteren vapurlar İBB tarafından kurulan yeni şirkete devrolmamış, İDO bünyesinde bırakılmıştır.

Tüm bu devirlerin sonrasında İDO’nun faaliyetine devam ettiği hatlar aşağıda listelenmiştir:

Bostancı- Yenikapı-/Armutlu Tatil Yenikapı-

Bandırma- Bostancı- Kabataş

Köyü- Armutlu- Kumla- Gemlik

Yenikapı

Kadıköy- Yenikapı/Bursa Maltepe- Bostancı-

Pendik

Kabataş- Bakırköy

Kabataş- Kadıköy/Çınarcık Adalar Hattı

B. Çekmece- Avcılar-

Kartal -Yalova

Bakırköy

13 Ekim 2010 tarihinde yapılan Sınırlı Ayni Hak/Kullanım Hakkı Tesisi İhalesi kapsamında 27 adet iskelenin 30 yıl süreli kullanım hakkı İDO’ya devredilmiştir. Bakırköy İskelesi ise Ataköy Marina İşletmesi ile imzalanan uzun süreli kira sözleşmesi çerçevesinde İDO tarafından kullanılmaktadır. Ayrıca; Armutlu İhlas D.O.Terminali (Yalova), Bandırma, Esenköy, Gemlik, Güzelyalı, Küçükkumla ve Yalova Belediyeleri ile kira sözleşmeleri yapılması planlanmaktadır. İDO’da kalan ve özelleştirmeye dâhil olan iskeleler ise aşağıda gösterilmektedir:

İstanbul İçi Deniz Otobüsü Ve Arabalı

1

16 Pendik D.O. Terminali

17 Sarıyer D.O. Terminali

18 Sirkeci İskelesi

19 Yenikapı D.O. Terminali

1

Tabloda koyu renk ile gösterilen toplam 7 adet iskele İDO’nun İstanbul dışında kullandığı iskelelerden olup, bu iskelelere ilişkin olarak ilgili belediyeler ile kira sözleşmeleri imzalanması planlanmaktadır.

Deniz otobüsü uçağın havada uçma prensibinden hareket edilerek yapılan gemi şeklinde deniz aracı olup sadece yolcu ve kargo taşımacılığında kullanılmaktadır. Genelde katamaran (çift gövdeli) tipinde imal edilen deniz otobüsleri vapurlara nazaran daha hızlı olup daha yüksek manevra kabiliyetine sahiptirler. Bununla birlikte hafif dalgalı denizde bile oldukça sarsıntı yapmaktadırlar ve yolcular kapalı kamarada seyahat etmektedir. İDO’nun filosundaki deniz otobüslerinin yolcu kapasitesi 350 ile 450 kişi arasında değişmektedir. Şehir hatları yolcu vapurları ise deniz otobüslerine kıyasla daha büyüktürler ve kapasiteleri 600 ile 2.100 yolcu arasında değişmektedir. Feribot ise, yolcular ile birlikte araçlarının da taşınabildiği deniz aracıdır.

İDO’nun arabalı vapur ve deniz otobüsleri ile iç hatlarda gerçekleştirdiği seferlerine ilişin ücretler hizmet maliyeti ve kara ulaşım alternatiflerinin maliyetlerinin değerlendirilmesi sonucu belirlenmekte ve Ulaşım Koordinasyon Merkezi’ne (UKOME) teklif edilmektedir. Belirlenen fiyatlar ancak UKOME’den onay alındıktan sonra yürürlüğe girmektedir. İDO’nun dış hatlara yaptığı seferler ise, Denizcilik Müsteşarlığınca “Kabotaj hattında Yapılacak Düzenli Seferlere İlişkin Esaslar” çerçevesinde düzenlenmekte olup dış hatlarda uygulanacak fiyatlara ilişkin herhangi bir kamusal kontrol söz konusu değildir ve İDO tarafından serbestçe belirlenmektedir.

I.3. Devralması Muhtemel Taraflar

I.3.1. Tepe- Afken- Souter- Sera Ortak Girişim Grubu

Tepe İnşat Sanayi A.Ş., Akfen Holding A.Ş., Souter Investments LLP Sera Gayrimenkul Yatırım ve İşletme A.Ş. tarafından İDO Özelleştirme ihalesine katılmak ve ihale uhdelerinde kaldığı taktirde Hisse satış Sözleşmesi imzalamak amacı ile bir Ortak Girişimi Grubu oluşturulmuştur. Bildirim Formu eklerinde yer alan “Ortak Girişim Grubu Beyannamesi” uyarınca grubun ihaleyi kazanması halinde İBB tarafından belirlenecek süre içerisinde sermayesinin en az %51’ine Ortak Girişim Grubu üyelerinin sahip olduğu bir anonim şirket veya şirketler aracılığıyla Hisse Satış Sözleşmesi imzalanacaktır. Hisse Satış Sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar kurulan Ortak Girişim Grubu üyelerinden birinin veya birkaçının İhale Şartnamesinde belirtilen nedenlerle Ortak Girişim Grubu’ndan ayrılması ve/veya grubun ortaklık yapısında yüzdeler dâhil değişiklik yapılması halinde grubun ihale şartları hükümleri gereğince hak ve yükümlülüklerinin müştereken ve müteselsilen devam edeceği taahhüt edilmiştir. Ortak Girişim Grubu’nun hissedarlık yapısına aşağıda yer verilmiştir.

Ortak Girişim Grubu şirketlerinin faaliyet alanları ve iştiraklerine ilişkin bilgilere aşağıda yer verilmektedir:

Tepe İnşaat Sanayi A.Ş. (Tepe)

Türkiye'nin ilk özel üniversitesi olan Bilkent Üniversitesi'ne ait Bilkent Holding A.Ş.’nin iştiraki olan Tepe Türkiye’de ve yurt dışında havalimanları, ticari binalar ve endüstriyel yapılar, konutlar, alışveriş merkezleri, hastaneler altyapı projeleri, prefabrik binalar, eğitim binaları, askeri projelere ilişkin inşaat işleri ve alt yapı işleri ile iştigal etmektedir. Tepe’nin ve doğrudan ve dolaylı hisse ve kontrol sahipleri ile doğrudan ve dolaylı iştirakleri ve kontrolünü elinde bulundurduğu ekonomik birimler etkilenen pazarda faaliyet göstermemektedirler.

Şirketin 2009 yılında elde ettiği ciro … TL’dir.

Akfen Holding A.Ş (Akfen)

Akfen’in ana faaliyet konuları arasında havalimanı, inşaat, liman yapımı ve işletmeciliği başta olmak üzere enerji ve diğer altyapı yatırımları ile gayrimenkul yatırım projelerinin geliştirilmesi, yapımı ve işletmeciliği ile su ve atık su imtiyazları yatırım ve işletmeciliği yer almaktadır. Bununla birlikte Afken iştiraki olan Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği’nde de %50 hisse payı ile ortaklığı bulunmaktadır.

Akfen’in 2009 yılında elde ettiği ciro … TL’dir.

Souter Investments LLP (Souter)

Souter, İskoçya’da Brian Souter tarafından kurulmuş bir sınırlı sorumlu ortaklıktır. Souter, Birleşik Krallık’ta yerleşik taşımacılık alanında girişimci Brian Souter tarafından kurulan ve yönetilen yatırım araçlarının başlıcasıdır. Yıllar içinde Souter’ın ve Brian Souter’ın portföyündeki kişisel yatırımlar değişiklik göstermektedir, fakat Mart 2010 itibarı ile Souter’ın portföyünün yarısını Stagecoach, çeyreğini halka açık olmayan şirketler ve geri kalanının önemli bölümünü ise halka açık şirketler ve özel sermaye fonları oluşturmaktadır. 31 Mart 2010 tarihinde Souter portföyünün değeri … milyon İngiliz Sterlini’dir (yaklaşık … milyon TL). Brian Souter’ın ve Souter portföyündeki halka açık olmayan şirketler taşımacılık, lüks tüketim, destek hizmetleri, altyapı servisleri, finansal servisler, sağlık, bio enerji, enerji üretimi ve çevre sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Söz konusu şirketlerin birçoğu İngiltere’de yerleşiktir, fakat ilgili portföyde Yeni Zelanda’da deniz otobüsü ile taşımacılık alanında faaliyet gösteren bir şirket de bulunmaktadır.

Souter İngiltere Sınırlı Sorumlu Ortaklık Kanunu 2000 kapsamında kurulmuş bir sınırlı sorumlu ortaklıktır. Bahsi geçen kanuna göre kurulan sınırlı sorumlu ortaklıklarda, ortaklar atanmış üye (designated members) olarak adlandırılmaktadırlar. Sınırlı sorumlu ortaklık, ortaklığın esnek yapısını sınırlı sorumluluğun menfaatleri ile bileştiren bir alternatif kurumsal ticari işletme aracıdır. Buna bağlı olarak, Souter’ın sermayesi yoktur ve Souter’ın iki atanmış üyesi, sınırlı sorumlu ortaklığın kazancını ve kârını Souter Sınırlı Sorumlu Ortaklık Sözleşmesi uyarınca paylaşmaktadırlar. Souter’ı etkileyen esaslı meseleler hakkında her ikisinin birlikte karar vermesi gerektiği için söz konusu kişiler, Souter’ı birlikte kontrol etmekte ve birlikte karar vermektedirler.

Sera Gayrimenkul Yatırım ve İşletme A.Ş.

Sera, altyapı, ulaşım ve gayrimenkul sektöründe yatırım yapmak amacıyla yeni kurulmuş bir şirkettir. Sera’nın iştiraki bulunmamaktadır. Sera’nın hissedarları olan Asuman ŞENER, Ahmet Ozan ŞENER, Damla Nur ŞENER AKKAYNAK ve Belgin BERKER aynı zamanda Sera Yapı Endüstrisi ve Ticaret A.Ş.’nin de hissedarıdırlar. Sera Yapı Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. ise, esasen inşaat işleri ile iştigal etmektedir ve endüstriyel, havaalanı, eğitim, sağlık, bina kompleksleri, turizm tesisleri v.b. büyük ölçekli inşaat projelerini gerçekleştirmektedir. Sera Yapı Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. TAV Havalimanları Holding A.Ş.’nin ve TAV Yatırım Holding A.Ş.’nin hissedarıdır. Sera Yapı

Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. ve Sera’nın yukarıda belirtilen hissedarları ayrıca Trabzon’da araç muayene istasyonu işletilmesi ile iştigal eden Sera Taşıt Muayene İstasyonları İşletmeciliği A.Ş. unvanlı şirketin sahibidirler.

Şirket yeni kurulduğundan henüz bir ciro elde etmemiştir.

Ortak Girişim Grubu üyelerinin ve iştiraklerinin faaliyet konularına bakıldığında Türkiye’de deniz yolu ile yolcu taşımacılığı alanında faaliyet gösteren bir teşebbüsün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Souter’in portföyünde Yeni Zelanda’da deniz otobüsü ile yolcu taşımcılığı yapan bir şirket yer almaktadır. Ayrıca, Akfen’in %50 hisse payı ile iştiraki olan Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği, Mersin Limanı’nın işletilmesi alanında faaliyet göstermektedir.

I.3.2. Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Torunlar Gıda)

Torunlar Gıda, gıda ve hayvan yemi sektörlerinde üretici ve/veya ithalatçı olarak faaliyet gösteren bir şirkettir. Şirketin Bandırma ve Mersin bölgesinde kurulu çeltikten pirinç üretim tesisleri ile Bandırma da kurulu yağ fabrikası bulunmaktadır. Teşebbüs ayrıca, Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’de hisse sahibidir.

2009 yılında şirket … TL ciro elde etmiştir.

I.4. Değerlendirme

I.4.1. İşlemin Niteliği ve 1998/4 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirilmesi

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesinde; “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumlarını güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını veya kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere devralması” yasaklanmaktadır.

Kanun’un 7. maddesine dayanılarak Kurul tarafından yayımlanmış olan 1998/5 sayılı Tebliğ ile değişik 1998/4 sayılı Tebliğ’in Kapsam başlıklı 2. maddesinde ise; “Aşağıda sayılan haller hariç olmak üzere, bir teşebbüsün ortaklık paylarının ya da diğer hak ve araçların tümünün veya bir kısmının teşebbüsün üzerindeki kontrolü değiştirecek ya da karar organlarını etkileyecek şekilde yahut mal veya hizmet üretimine yönelik birimlerin özelleştirme yolu ile her türlü devri bu Tebliğ hükümlerine tabidir.” hükmü yer almaktadır.

Bu çerçevede İDO’daki İBB, İBB bağlı kuruluşları ve iştiraklerine ait hisselerin tamamının blok satış yöntemi ile özelleştirilmesi işlemi 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamındadır.

1998/4 sayılı Tebliğ’in 3. maddesine göre; Tebliğ kapsamındaki özelleştirme yolu ile devralma işlemlerinde; özelleştirilecek teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin ilgili ürün piyasasındaki pazar payının %20’yi veya cirosunun 20.000.000 TL.’yi aşması ya da bu eşikler aşılmasa bile özelleştirilecek teşebbüsün hukuki veya fiili imtiyazlara sahip olması halinde, ihale şartlarının kamuoyuna duyurulmasından önce, Rekabet Kurumuna ön bildirimde bulunulması gerekmektedir.

Dosya mevcudu bilgilere göre, İDO’nun 2009 yılında elde ettiği toplam ciro; … TL olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca, teşebbüsün hızlı feribot ve arabalı vapur pazarlarında %... ve deniz otobüsü pazarında %... pazar payına sahip olduğu bildirilmiştir. İDO’nun faaliyetlerinden elde ettiği TL. bazındaki gelirlerin pazarlara göre dağılımları ise sırasıyla şöyledir:

Toplam

Toplam

Toplam

Toplam

Ön bildirimde, devre konu teşebbüsle ilgili herhangi bir hukuki veya fiili imtiyaz bulunmadığı görüşü belirtilmiştir.

Bu çerçevede işlem, Tebliğ’de öngörülen ciro eşikleri aşıldığından ön bildirime tabidir. 1998/4 sayılı Tebliğ’in “İzin Başvurusuna Tabi Özelleştirme Yolu ile Devralmalar” başlıklı 5. maddesi uyarınca, Rekabet Kurumu’na ön bildirimde bulunulması zorunlu olan özelleştirme yoluyla devralma işlemleri için izin alınması da zorunlu olduğundan, dosya konusu işlemin izne tabi bir özelleştirme işlemi olduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenle İDO’nun blok satış yöntemi ile özelleştirilmesi işlemi 1998/4 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi uyarınca, 2010/4 sayılı Tebliğ hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir.

I.4.2. İşlemin 2010/4 Sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirilmesi

2010/4 sayılı Tebliğ’in “Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi” başlıklı 6. maddesinde, hâkim durum yaratmaya veya bir hâkim durumu güçlendirmeye ve bunun sonucu olarak ülkede veya bir bölümünde etkin rekabeti önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak birleşme ve devralmalara izin verilmeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda bildirime konu devralma işlemi neticesinde devralan teşebbüsün hâkim duruma gelme veya mevcut hâkim durumunu güçlendirme imkânının olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bilindiği üzere daha önce Mesleki Daire Görüşü’nde ve 16.12.2010 tarih ve 10- 78/1601-M sayılı Rekabet Kurulu Kararında belirtilen Rekabet Kurulu Görüşü’nde İDO’nun özelleştirilmesi ile ilgili olarak;

 Marmara Denizi'nin kuzeyi ve güneyi arasında feribot taşımacılığı pazarında yer

alan hatlardan, Eskihisar-Topçular hattı ile Pendik-Yalova hattının ve

 Yenikapı-Bursa hattı ile Yenikapı-Bandırma veya Yenikapı-Yalova hattının birlikte

satışının rekabetçi endişeler yaratabileceği,

 Ayrıca; alıcı adayları belli olduktan sonra 4054 sayılı Kanun'un ilgili maddelerine

aykırılıklar ve sakıncalar belirlenmesi halinde, devirle ilgili koşul ve yükümlülükler

getirilebileceği veya devre izin verilmeyebileceği, dolayısıyla bu hususun ihaleye

katılacak teşebbüsün/teşebbüslerin bilgisine sunulmasının gerekli olduğu

hususları İBB’ye iletilmiştir. Nihai bildirimde birbirine rakip olabilecek hatların ayrı ayrı teşebbüslere verilmesine ilişkin Kurul Görüşüne uyulmadığı ve İDO’nun blok olarak tek bir teşebbüse devredileceği anlaşılmaktadır. Ancak görüşe uyulmaması hususunda 4054 sayılı Kanun’un 7 ve 27/(f) maddelerine dayanılarak çıkarılan 1998/4 sayılı Tebliğ uyarınca yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır.

I.4.2.1. Muhtemel Alıcılardan Tepe- Afken- Souter- Sera Ortak Girişim Grubu Tarafından Gerçekleştirilecek Devralma İşleminin Değerlendirilmesi

2010/4 sayılı Tebliğ’in “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller” başlıklı 5. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek şekilde bir Ortak Girişim Grubu’nun oluşturulmasına yönelik işlemler, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla İDO’yu devralmak amacıyla kurulan Ortak Girişim Grubu’nun 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortak girişim olarak değerlendirilebilmesi için ortak bir kontrolün bulunması ve ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak kurulması şartlarının varlığı zorunludur.

a) Ortak Kontrol

Bir işlemin ortak girişim olarak nitelendirilebilmesi için ilk aranan koşul ortak kontroldür. Bildirim konusu ortak girişim şirketinin (OG) hissedarlık yapısı %30 Tepe İnşaat, %30 Akfen, %30 Souter ve %10 oranında Sera’nın hisselerinden oluşmaktadır. Ancak bildirim formundaki eksik bilgilerin tamamlanması amacıyla yazılan yazıya cevaben gelen yazıda, söz konusu ortak girişim şirketinin, anonim şirket olarak kurulacak olması nedeniyle Türk Ticaret Kanunu’nda anonim şirketler için öngörülen minimum ortak sayısı şartının karşılanması amacıyla, ortakların kontrolünde olan şirketlerden birisine kontrol yapısını değiştirmeyecek çok düşük sayıda hissenin kuruluş aşamasında verileceği ifade edilmektedir. Ancak bu husus şirketin kontrol yapısını etkilemeyeceğinden Kuruma bildirilen mevcut durum üzerinden değerlendirme yapmakta bir sakınca bulunmamaktadır. Kontrol yapısının bildirilenden farklı olması halinde ise işleme ilişkin olarak yeniden bildirim yapılması gerekecektir.

Mevcut halde, ortak girişim şirketinin yönetim kurulunun, ortaklık yapısına uygun olacak şekilde Afken, Tepe İnşaat ve Souter tarafından atanacak ikişer üye ile Sera tarafından atanacak bir üye olmak üzere toplam yedi kişiden; denetim kurulunun ise her bir ortak tarafından atanacak bir kişi olmak üzere toplan dört kişiden oluşması planlanmaktadır. Söz konusu teşebbüste üst düzey yöneticilerin atanması, iş planı, bütçe ve yatırımlar gibi stratejik ticari kararlarda, ortakların herhangi birine, diğerlerinden farklı olacak şekilde tanınan bir hak bulunmayacak olup herhangi bir teşebbüsün imtiyazlı duruma gelmesi veya veto hakkına sahip olması mümkün olmayacaktır. Oluşturulması planlanan yönetim kurulu tarafından ortak girişim şirketinin olağan faaliyetleri ile ilgili alınacak kararlarda grupların çoğunluğunu temsil eden yönetim kurulu üyelerinin en az

birer tanesinin kabulü esas olacaktır. Normalin üzerinde olumlu katılım ile alınacak özellikli kararlar ise sermaye artırımı ve azaltımı, şirket bölünme ve birleşmesi, iştirak hissesi alım ve satımı, kâr payı dağıtımı ve Ana Sözleşme değişiklikleri olarak açıklanmıştır. Dolayısıyla ortak girişim şirketinin oluşturacağı şirketin yönetim kurulunda

2 olağan kararlar alınırken dört gruptan en az 3 grubun olumlu oyu gerekeceği için, tarafların hiçbiri tek başına karar alamayacaktır. Öte yandan gerekli karar yeter sayısına her defasında farklı üç grubun aynı yönde oy kullanması ile ulaşılabileceğinden şirketin kontrolünde “değişen ittifaklar” (changing coalitions) durumu söz konusu olabilir.

Teşebbüslerin idari organlarında karara varılabilmesi için ulaşılması gereken karar alma yeter sayısının ortaklar arasındaki değişik ittifaklar aracılığıyla sağlandığı “değişen ittifaklar” durumunda ise ortak kontrolün varlığından söz edilememektedir. Nitekim yoğunlaşma kavramına İlişkin AB Komisyonu Duyurusu (Komisyon Duyurusu)’nda, güçlü ortak çıkarların yokluğunda, azınlık hissedarları arasındaki olası ‘değişen ittifaklar’ durumunun doğal olarak ortak kontrol varsayımını dışarıda bırakacağını, karar verme sürecinde istikrarlı bir çoğunluğun olmadığı ve her bir karar alma durumunda çoğunluğun, azınlık hissedarları arasından kurulması muhtemel çeşitli kombinasyonlardan herhangi birisinden oluştuğu hallerde, azınlık hissedarlarının söz konusu teşebbüsü ortaklaşa kontrol ettiklerinin varsayılamayacağı belirtilmiştir. Böyle durumlarda işlemin, yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim işlemi değil, azınlık pay sahipleri arasında bir anlaşma olarak değerlendirilmesi gerekecektir.

Bununla beraber, her ne kadar ticari kararların farklı ortaklar arasında değişen ittifaklarla alınması mümkün olduğundan hukuken istikrarlı bir çoğunluğun kontrolünden söz edilemese de, ana teşebbüslerin bir ortak girişim kurarak İDO’yu birlikte devraldıkları dikkate alınarak ve ayrıca taraflardan üçü arasında daha önceden var olan ilişki ile tarafların önemli bir menfaat birliği olduğu ve birlikte hareket edecekleri yönündeki beyanlar çerçevesinde, bildirim konusu işlemde 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında ortak kontrolün bulunduğu değerlendirilmektedir.

b) Bağımsız bir İktisadi Varlık Olarak Ortaya Çıkma

Bir ortak girişimin tam işlevsel olarak nitelendirilebilmesi, bağımsız iktisadi varlığın tüm işlevlerini uzun süreli olarak yerine getirmek üzere kurulmasına bağlıdır. Ortak girişim, pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların gerçekleştirdiği üretim, dağıtım gibi tüm faaliyetlerde bulunmalı ve kendine ait personel, idare ve yönetim organına sahip olmalıdır.

Başvuru konusu Ortak Girişim Grubu’nun devralma işlemi sonrasında kuracağı şirket ile İDO hissedarları arasında hisse satış sözleşmesi imzalanacak ve bu şirket İDO’nun ekipmanını devralarak İDO’nun faaliyet gösterdiği 27 adet iskelede hâlihazırda İDO tarafından yürütülmekte olan yolcu ve araç taşımacılığı faaliyetini yürütecektir. Söz konusu deniz taşımacılığı faaliyetlerinin yürütülebilmesi için Ortak Girişim Grubu’nun ana teşebbüslerinden bağımsız bir yönetim ve personele sahip olması gerekecektir. Bunun yanında Ortak Girişim Grubu’nun ana teşebbüslerin faaliyet gösterdiği pazarlarla ve sunduğu hizmetler ile yatay ya da dikey bir çakışma içinde olmaması nedeniyle ortak girişim tarafından sunulan hizmetler ana teşebbüsler dışındaki kişiler tarafından satın alınacaktır. Dolayısıyla ortak girişim, tam işlevsel olma kriterinin diğer unsuru olan bağımsız bir yönetim ve malvarlığına sahip olma şartlarını da taşımaktadır.

Öte yandan yapılması planlanan yatırımın büyüklüğü ve niteliği göz önüne alındığında, Ortak Girişim Grubu’nun geçici değil uzun süreli faaliyet gösterme amaçlı olarak kurulduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, teşebbüsün tam işlevsel bir teşebbüsün tüm 2

Yapılan görüşmede toplam dört olumlu oya ihtiyaç olduğu belirtilmiştir.

fonksiyonlarına sahip olacağı ve ortaklarından bağımsız olarak kendi ticari faaliyetlerini sürdürme imkânına sahip olduğu görülmektedir.

Yukarıda yapılan değerlendirmeler sonucunda bildirim konusu işlemin 2010/4 sayılı Tebliğ kapsamında bir devralma işlem olarak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

İDO’nun özelleştirilmesine ilişkin olarak açılan ihalede en yüksek teklifi Tepe İnşaat, Afken, Souter ve Sera tarafından kurulan Ortak Girişim Grubu vermiştir. Dosya mevcudu bilgilere göre, Ortak Girişim Grubu’nun İDO’yu devralması halinde İDO, Tepe İnşaat, Afken, Souter ve Sera’nın kontrolüne geçecektir.

Yukarıda da belirtildiği üzere ortak girişimi kontrol eden şirketlerden Tepe İnşaat, Türkiye’de ve yurt dışında havalimanları, ticari binalar ve endüstriyel yapılar, konutlar, alışveriş merkezleri, hastaneler altyapı projeleri, prefabrik binalar, eğitim binaları, askeri projelere ilişkin inşaat işleri ve alt yapı işleri ile iştigal etmektedir. Tepe’nin, doğrudan ve dolaylı hisse ve kontrol sahipleri ile doğrudan ve dolaylı iştirakleri ve kontrolünü elinde bulundurduğu ekonomik birimlerin etkilenen pazarda faaliyeti bulunmamaktadır.

Hissedarlardan Akfen’in ana faaliyet konuları ise havalimanı, inşaat, liman yapım, yatırım ve işletmeciliği başta olmak üzere enerji ve diğer altyapı yatırımları ile gayrimenkul yatırım projelerinin geliştirilmesi, yapımı ve işletmeciliği ile su ve atık su imtiyazları yatırım ve işletmeciliğidir. Afken’in iştiraki olan Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği’nde de %50 hisse payı ile ortaklığı bulunmakla birlikte Mersin Limanı’nda kuru yük, sıvı yük, genel kargo ve konteyner elleçleme hizmeti verilmekte olup hem İDO’nun faaliyet gösterdiği coğrafi pazarla hem de ilgili ürün pazarları ile bir çakışma söz konusu değildir.

Diğer hissedarlardan Souter’in portföyünde bulunan şirketlerin temel faaliyetleri taşımacılık, lüks tüketim, destek hizmetleri, altyapı servisleri, finansal servisler, sağlık, bio enerji, enerji üretimi ve çevre sektörlerinde toplanmış olup söz konusu şirketlerin birçoğu İngiltere’de yerleşiktir. Sera ise altyapı, ulaşım ve gayrimenkul sektöründe yatırım yapmak amacıyla yeni kurulmuş bir şirkettir. Sera’nın hissedarlarının elinde bulundurduğu Sera Yapı Endüstrisi ve Ticaret A.Ş. inşaat işleri ile iştigal etmekte ve endüstriyel, havaalanı, eğitim, sağlık, bina kompleksleri, turizm tesisleri v.b. büyük ölçekli inşaat projelerini gerçekleştirmektedir. Dolayısıyla her iki şirketin faaliyet gösterdiği pazarlar ile İDO’nun faaliyet gösterdiği pazarlar arasında da yatay ya da dikey bir çakışma söz konusu değildir.

Ortak Girişim Grubu’nu kontrol eden ana teşebbüslerin ilgili ürün pazarlarında herhangi bir faaliyeti bulunmadığından, İDO’nun anılan Tepe İnşaat-Akfen-Souter-Sera ortak girişimi tarafından devralınması halinde, ilgili pazarlarda herhangi bir yoğunlaşma artışı olmayacağından hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmayacağı kanaatine varılmıştır.

Ayrıca bildirim konusu Ortak Girişim Grubu’nu oluşturan ana teşebbüsler, aynı pazarda faaliyet göstermediklerinden birbirlerine rakip değildir. Dolayısıyla Ortak Girişim aracılığıyla rekabeti sınırlama imkânları söz konusu değildir.

I.4.2.2. Muhtemel Alıcılardan Torunlar Gıda Tarafından Gerçekleştirilecek Devralma İşleminin Değerlendirilmesi

İhalede en yüksek ikinci teklifi veren Torunlar Gıda, gıda ve hayvan yemi sektörlerinde iş yapan bir şirket olup, ilgili pazarlarda herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Dolayısıyla söz konusu teşebbüsün de İDO’yu devralması halinde, ilgili pazarlarda herhangi bir yoğunlaşma artışı olmayacağından hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi suretiyle rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz

konusu olmayacağı anlaşılmıştır.

I.4.2.3. Devir İle İlgili Alpay ALKAN Tarafından Yapılan Başvurunun Değerlendirilmesi

İDO’nun ikiye/üçe bölünerek satılmasına ilişkin başvuruyla ilgili olarak, ön bildirim aşamasında Rekabet Kurulu Görüşü vasıtasıyla özelleştirme yöntemi ile ilgili gerekli yönlendirmeler yapılmış olup, buna uyulmaması ile ilgili olarak şu aşamada herhangi bir işlem yapılamayacağı neticesine varılmıştır.

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1- İstanbul Deniz Otobüsleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’deki İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Bağlı Kuruluşları ve İştiraklerine ait hisselerin tamamının blok satış yöntemiyle Tepe İnşat Sanayi A.Ş.-Akfen Holding A.Ş.-Souter Investments LLP-Sera Gayrimenkul Yatırım ve İşletme A.Ş Ortak Girişim Grubu veya Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,

2- Adı geçen teklif sahiplerinden herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma işlemi sonucunda hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesinde sakınca olmadığına,

3- Devir ile ilgili Alpay ALKAN tarafından yapılan başvuruya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.